धर्म र धार्मिकता

धर्म र धार्मिकता 

धर्मको अर्थ मूल गुण हो | धर्मको अर्थ वेद, उपनिषद्, पुराणले स्थापित गरेको मर्यादा हो | यही मर्यादा आचरण हो | विधिनिषेधका रूपमा स्वीकार्य आदेश र तेसअनुकुलको मर्यादा नै शुभआचरण हो | दुराचारी धार्मिक हुनै सक्दैन | धार्मिकता र ढोंगको मिलन कहीं हुँदैन |

धर्मले कसैलाई कुभलो गर्न सक्दैन | धर्ममा ढोंग, पाखण्ड तथा लालसा हुँदैन | धार्मिकता सत्यको कवचले ढाकेको हुन्छ | एस्तो सत्यको कवचमा सत्याग्रह हुन्छ | सत्यको ओज हुन्छ | धर्म सत्य हो | सत्यले सबैलाई प्रकाशित गर्छ | हामी नेपालीको जरोकिलो र स्वाभिमान वैदिक सत्यताको जगमा निर्मित भएको छ | हाम्रो लागि वेदानुकुल आचरण नै धर्म हो |

वैदिक धर्ममा उन्माद हुँदैन | घृणा हुदैन | विश्व कल्याण र परमात्माको प्राप्ति यी दूई इच्छा बाहेक कुनै इच्छा हुँदैनन् | धेरै चेला जोड्ने, ठूलाठूला आश्रम बनाएर उपाधि थाप्ने इच्छा मार्नेहरू सन्त बन्छन् | उनीहरूको गति जङ्गलतिर हुन्छ शहरतिर होइन | उनीहरू सम्पति जोड्नमा होइन छोड्नमा गर्व गर्छन् | यतो धर्म: ततो जय: - जहाँ धर्म हुन्छ तेहा स्वार्थ हुँदैन | वासना र स्वार्थ उपर विजयको विनम्रता हुन्छ |

धूर्तहरूले आफ्नो दमित इच्छा पूर्ण गर्न धर्म र धार्मिकताको सहारा लिन्छन् | वेदवचन, उपनिषदका सिद्धान्तहरू र सत्कर्मका आदेशहरूको किन बेच गर्छन् | एस्तो अभिनय गर्ने नायक/नायिकाहरू दक्ष हुन्छन् | आफ्नो अभिनयले विद्वानहरूलाई समेत भ्रममा पार्छन् |

प्रसिद्ध वैदिक ऋषिहरू वशिष्ट, याज्ञवल्क्य, भारद्वाज, नारद, विश्वमित्रआदिले तपस्या, सत्य र धर्मको बलले विश्वलाई प्रकाशित गरेका थिए | आचार्यहरूले प्रस्थानत्रयको अनुसरण गर्दै वैदिक दर्शनमा सिद्धान्तको बज्रलेप लगाएका थिए | उनीहरूका परम्पराहरू प्रज्वलित छन् |

राजनैतिक व्यक्तित्वले सर्वसाधारण जनताको भावनामा ब्यापार गरेर सत्ता प्राप्त गर्छन् | केहीले राम्रो काम गर्छन् केही असफल हुन्छन् | एस्तो क्रम चलिनै रहन्छ |

तर सन्त तुलसीदासले भने झैं राजनीति, व्यापार तथा पारिवारिक जीवनमा असफल भएका तर महत्वाकांक्षीहरू भने धार्मिकताको आडम्बर स्वीकार गर्छन् | उनीहरू वेद र प्रस्थानत्रयले स्थापित गरेको आध्यात्मिक परम्पराका इर्ष्यालु शिष्य बन्छन् |

तेस्तै असफल इर्ष्यालुहरूको अर्को समुहले "उपाधि दिने पसल"हरू खोल्छन् | विद्वानहरूको खोल ओढेर "उपाधिको पसल" चलाउने र आफ्नो असफलतालाई सफलतामा वदल्न धार्मिकताको आवरणमा रहेका पाखण्डीहरूको गठबन्धन निर्मित हुन्छ |

अनि, तेहाबाट विश्वगुरू, जगदगुरू, विश्वगुरूआदिका उपाधिहरू वितरण गरिन्छ | एस्तो मिलोमतोको ब्युजिनेशलाई लोकतन्त्र वा प्रजातन्त्रको नाममा जनताको मनबेच्ने राजनीतिज्ञहरूले समर्थन गरेर संस्थागत गर्छन् |

विश्वास गर्नुस्, कुनै पनि वेदले, उपनिषद्ले, पुराणले प्रस्थानत्रयको वैदिक ब्याख्या गर्दै सिद्धान्त स्थापित गर्न नसक्नेलाई "जगदगुरु, विश्वगुरु वा ब्रह्माण्डगुरू"को उपाधि दिंदैन |

पाखण्डीहरूको सङ्गत गर्नुभन्दा अधार्मिक नै रहनु राम्रो | किनभने अधार्मिकको सिद्धान्त हुन्छ तर ढोंगीले धर्मको आत्मा नै मार्छ | आफुलाई वैदिक पनि भन्ने तर वेदले स्थापित गरेका संस्कार र मान्यतालाई लत्याउन्दै
महावैदिक बन्नेहरू ब्यापारी हुन् | धार्मिक होइन |

लोकतन्त्र होस् वा प्रजातन्त्र - जनताको भावना बेच्ने राजनीतिज्ञ र धर्मको नाममा अधर्म बोक्ने पाखण्डीहरूको ब्यापार फस्टाएकै हो | यदि धार्मिकताको संरक्षण गर्ने नै हो भने धार्मिकताको अपब्याख्या गर्न मिल्दैन | सत्यले पोल्छ | सत्य भोट हालेर निक्यौल गरिने विषय होइन | सत्यको कुनै जेन्डर हुँदैन | सत्य केवल सत्य हुन्छ |

वेदको नाममा मनोकल्पित कर्म वा उपाधिलाई "धर्म" भन्दै प्रचार गर्ने ढोंगीहरू भन्दा भौतिकवादी नै धेरै असल !! वैदिक इतिहासमा नास्तिकहरूलाई सम्मान गरिएको छ किनभने उनीहरूको निष्ठा नास्तिकतामा हुन्छ | धर्मको नाममा व्यापार गर्नेहरू कपटी ब्यापारी हुन् जसको मूल उद्देश्य नै ठग्नु हो | अहिले हामी नेपालीहरू धार्मिक र राजनैतिक ठगहरूको फन्दामा परिरहेका छौँ |

नेपालको धार्मिक संस्कृतिलाई इसाई-मुसाईहरूले भन्दा बढी यी पाखण्डीहरूको ढोंगले विकृत बनाएको छ | एस्तो विषयमा वहस त हुनैपर्छ | सत्याग्रह सहन सक्नेले यो लेख पढून र शेयर गरुन् | यतो: धर्म ततो जय: यो वैदिक उद्घोषण असत्य हुनै सक्दैन |

कपिराइट : गोविन्दशरण 

वेद, डीएनए र राज्यराष्ट्र

वेद, डीएनए र राज्यराष्ट्र 

वेदको अर्थ ज्ञान हो | वेदको अर्थ चारवेद, आरन्यक, स्मृति र उपनिषद् पनि हो | वेदले मान्छेमात्र होइन चराचर प्राणीहरूलाई परमात्मा वा प्राकृतिक सर्गविसर्गको परिणाम मान्छ | परमात्माको सन्तान मान्दा हो अथवा सर्गविसर्गको परिणाम दुवै प्रक्रियामा मान्छेको DNA को स्रोत एकै ठहर्छ | तत्थ्यलाई कुतर्कले काट्न सकिन्न | मतविभाजनको प्रजातान्त्रिक प्रक्रियाले सत्यको स्वरूप प्रभावित हुँदैन |

हिजो वेदले बोलेका कुराहरू आज तत्थ्य प्रमाणित हुँदा हामी चुपचाप रहन्छौं | इतिहास एक दिनमा लेखिदैन तर इतिहासका किनारा हुन्छन् | जित्नेले जीतको इतिहास लेख्छ भने हार्नेले पनि आफ्नै तरिकाले आफ्नो वीरताको वर्ण गर्छ | तर निरपेक्ष इतिहास बदलिंदैन | वेदले बोलेको इतिहास निरपेक्ष हो र यही हामी नेपालीहरूको पहिचान हो | वेदले राज्यराष्ट्रका विषयमा बोलेको छ नै गोत्रका रूपमा डीएनएका विषयमा पनि बोलेकै छ | हामीलाई अंग्रेजीमा सुन्ने लतलागेकोले बुझ्नमात्र नसकेको हो |

हालैका दिनमा भएका अनुसन्धानले संसारका सबै मानिसको DNA ९९.९ प्रतिशत भएको प्रमाणित गरेको छ | यसको अर्थ स्पस्ट छ - सतरूपा र मनुको शरीरबाट उत्पन्न "मानव" विश्वभरी फैलिएको हो | कालो, सेतो, गहुगोरो, न्याप्टे, च्याप्टे, थ्याप्चेआदि भूगोल, वातावरणआदिका कारण विकसित भएका विशेष अवस्था हुन् | संसारका सबै जातिहरू मनु तथा सतरूपाका सन्तान "मानव" भएकाले पृथ्वीका आदिवासी नै हुन् |

प्रगतिशीलता, वैज्ञानिकता, पहिचानआदिको एककोहोरो मन्त्र जपेर जनतालाई भ्रमित पार्ने राजनैतिक प्रपन्चके नेपाली समाजमात्र होइन विश्व समेत विभाजित छ | समय र अनुसन्धानले मान्छेलाई एस्तो भ्रमबाट मुक्त हुनुपर्ने अवसर दिएको छ | विज्ञानले ९९.९ प्रतिशत मान्छेहरूको डीएनए एकै भएको प्रमाणित गरिसकेको अवस्थामा नाक, वर्णका आधारमा विभाजन खोज्नु जनतासंग गरिने छल हो | एस्तो छलबाट जोगिनुपर्छ |

वेदहरूले "बसुधैव कुटुम्बकम्" भनेर विश्व-मानवलाई एकै परिवारको सदस्य भएको घोषणा आज गरेको होइन | हजारौं वर्ष पहिला शास्त्रले गरेको यो उद्घोषणले मान्छेलाई "बन्धुत्व"को सम्बन्ध बुझ्न र एकै परिवारको अंग भएर विश्वलाई सहकार्य गर्ने प्रेरित गरेको हो |

समय र परिस्थितिले मान्छेहरू फरक-फरक भूगोलमा पुगे, फरक-फरक भाषाको विकास गरेर र फरक-फरक रूपरंगमा बने तर तिनको जरोकिलोमा कुनै पनि परिवर्तन आएको छैन | प्राचीन वैदिक परम्परामा आधारित राज्यराष्ट्रको प्रशासन पद्धतिको आवश्यकता आजको समयमा झन् जीवन्त भएको छ | वेदले मानवसमाजलाई एकै परिवारको सदस्यका रूपमा निरन्तरता दिन "राज्यराष्ट्र"को परिकल्पना गरेको थियो, तेसमा क्रमभंग आउँदा विश्वमानव विभाजित भएको हो |

राज्यराष्ट्रको मूलभूत मर्म विस्मृत हुँदै जाँदा मान्छेले अनेकौं प्रकारका राजकीय तन्त्रहरूको विकास गरेको हो | पूँजीवाद, साम्यवाद, फाँसीवादआदि सबै राज्यतन्त्रहरूले मान्छेलाई एकसूत्रमा बाँध्ने प्रयास गरे तर सफल भएनन् किनभने यी सबैले मान्छेलाई "फरक-फरक" इकाई मानेर ब्याख्या गरे | जव हामीले केवल फरकपनामात्र महत्व दिन्छौं, असफलता तेतिखेर नै कोरिन्छ | राष्ट्रराज्यका आधारभूत सिद्धान्तहरू विफल हुँदै गर्नुमा यही तत्व लुकेको छ | विश्वास गर्नुस्, राष्ट्रराज्यलाई बोकेर हिड्नेहरू नै राज्यराष्ट्रको अंगालोमा बलियो हुँदैछन् | अमेरिका, बेलायत, क्यानाडा यसका बुलन्द उदाहरण हुन् | अनेकान्तवादी समाज र राष्ट्रराज्य संगै हिड्नै सक्दैनन् | बसाई सरेकाहरूले निर्मित भएको देश "अमेरिका, क्यानाडाआदि कसरी राष्ट्रराज्य" रहन सक्छन् ? यो कुराको जवाफ बुझ्नुपर्छ |

वेदले विश्वमा मान्छेहरू बन्धु नै हुन् भन्नु, आधुनिक विज्ञानले विश्वभरिका मान्छेको डीएनए एकै हो भन्नु, वेदले राज्यराष्ट्रले मात्र विश्वका मान्छेहरूमा समावेशी सम्बन्ध स्थापित हुन्छ भन्नु काकताली हुँदैहोइन | तेसैले वेदले विश्वको लागि निर्धारित गरेको "राज्यराष्ट्र"लाई निर्धक्कसंग अंगालौं | राज्यराष्ट्रका विषयमा वहस गरौँ, छलफल गरौँ र सचेत गरौँ |

सबैको भाषा, संस्कृति र धार्मिक आस्थाको संरक्षण, सम्वर्धन गर्न अग्रसर बनौं | मान्छेलाई नाक, वर्ण र भूगोलका आधारमा अलग पारेर इकाई बनाउने षड्यन्त्र विरुद्ध सचेत बनौं | हाम्रै पुर्खाले बोलेको स्थापित गरेको पद्धतिमा अगाडी बढौं | घृणावादबाट जोगाऔं |

कपिराइट : गोविन्दशरण 

कोदालो, हँसिया र सोच

कोदालो, हँसिया र सोच 

मेरो बाटोमा एउटा परम्परागत माटोको घरको छानो मुनि अहिले पनि परम्परागत फलाम कर्मीले आरन चलाएको देख्न सकिन्छ | आज एकैछिन उभिएर मैले उनीहरू संवाद गरें | उनीहरूको परिवारले आरनबाट मनग्ये आम्दानी गरिरहेको छ | पाँच जनाको परिवार निर्धक्कसंग आरनको काम गर्छ | ती मध्ये एकजनाले स्नातकोत्तर पढेका छन् | आरनको आम्दानीबाट नै उनीहरूले शहरमा पक्कीघर जोडेका छन् |

ती मध्ये एकजना अधवैसेले भने "धेरै युवाहरू कामको खोजिमा विदेश जान्छन् | सहर मै आरनको काम भ्याइनभ्याइ छ | आरन चलाउन आजभोली दाउराको आवश्यकता पनि छैन | विजुली भट्टीमा फलाम तताएर चाहेको आकार दिन सकिन्छ | 

गाउँमा हँसिया, कोदाली, चक्कु, खुकुरी, आरा, फालीआदि खेतीपातीमा काम लाग्ने औजारहरू नपाएर मान्छेहरू दिक्क मान्छन् | इन्डियाको फेक्तरीमा बनेका कोदालाहरू गाउँगाउँ पुग्ने अवस्था आउंदै छ | आँसी (हँसिया) पनि चाइनाले आपूर्ति गर्ने दिन आउन थाल्यो |

हामी सानो-ठूलो जाति भनेर लडिरहेका छौँ | अरवको खाडीमा कुनै नेपालीको जातिपाति रहन्न | नेपामा फर्केपछि फेरी ठूलो र सानो जातपातको कुरा आउँछ | कामीले मात्र आरन चलाउने बाहियात सोच हटाउनुपर्छ | फलानो जातले आरन छोडे भने फलानो जातले आरन किन सुरू नगर्ने ?" 

मलाई अधबैसेको कुराले छोयो | कुरा सही हो | गाउँगाउँमा चाहिने औजार हामी आफैले बनाउन कसैले रोकेको छैन | सोच परिवर्तन गरिदिए पुग्छ | सोच परिवर्तन गर्दा साथ विदेश जान लाग्ने आधी लगानीमा सुरु गरेकै दिन देखि आम्दानी दिने उद्द्योग चल्छ |

मुख्य कुरो आफ्नै हातले आर्थिक उपार्जनको कुरो हो | आज हरेक गाउँ-पालिकाको प्रत्येक वडामा आरनको आवस्यकता छ | जोसुके युवाहरूहरूले "हँसिया, कोदालो, फालीआदि"को काम गरेर मनग्ये आर्थिक उपार्जन गर्न सक्छ | 

नेपालका सबै बडामा निर्धक्कसंग यी उद्द्योग चल्न सक्छन् | मेरो विश्वासमा मरूभूमिको कमाई भन्दा यसको कमाई अब्बल हुन्छ | उद्द्योग आरम्भ गर्न खर्च पनि निकै कम लाग्छ | सानो लगानीमा सुरुगर्न सकिने, उत्पादन गरेकै दिन देखि आम्दानी दिने आफ्नै रैथाने उद्द्योग आरम्भ गर्नेतिर सोच किन नबनाउने ?

पतिपत्नी र पार्टनर

पतिपत्नी र पार्टनर 

पतिपत्नीको नातो विवाहपछि गाँसिन्छ | संसारमा फरकफरक विवाह पद्धति र प्रथा छन् | वैदिक संस्कारमा विवाह "संझौता" होइन | विवाह "संस्कार" हो | एस्तो संस्कारले पतिपत्नी अर्धनारीश्वरमा रुपान्तरित र स्त्रीले पुरुषलाई पतिको रूपमा र पुरुषले स्त्रीलाई पत्नीको अधिकार प्रदान गर्छन् | एकआपसमा कर्तब्यशील हुनु र आफ्ना अधिकारको कर्तब्य पूर्वक उपयोग गर्नेहरू नै पतिपत्नी हुन्छन् |

पाश्चात्य विवाह संझौता हो | संझौतामा केवल शर्तहरू पूरा गरिन्छन् | शर्तहरू पूरा गर्न नसकेको अवस्थामा संझौताहरूको अन्त्य हुन्छ | ससर्त संगै, एकै घरमा बसेर, सन्तान उत्पन्न गरेका पुरुष र स्त्री छुट्टिन्छन् किन भने संझौता नै एस्तो हुन्छ | एस्तो संझौतामा न पतिपत्नीका विच आत्मिक सम्वन्ध हुन्छ न सन्तान उत्पन्न गर्नु नै सृष्टिको पवित्र कार्य | 

वैदिक मन्त्रहरू उच्चारण गरेर, अग्निलाई साक्षी राखेर सातचोटी प्ररिक्रमा गरेर पतिपत्नीको संस्कारमा बाँधिन्छन् | शर्त तोडेर पत्नीलाई धोका दिने र पतिलाई धोका दिने पत्नी दूवैले आफ्नो वाचा तोडेका हुन् |

शर्त-संझौतामा आधारित बन्धनको आयु हुन्छ तर स्वीकार र समर्पणको कुनै आयु हुँदैन | पतिपत्नी बन्ने हो कि यौन,का लागि पार्टनर ? पार्टनरले टास्क पूरा भएपछि अथवा कुरा नमिलेपछि साथ छोड्छन् | तपाईं/हामी पार्टनर बन्ने कि पतिपत्नी सोच्न त पर्छ |

आजका युवाहरू पतिपत्नी होइन पार्टनर बन्न चाहन्छन्, पतिपत्नी होइन | पतिपत्नी बन्दा कर्तब्य र अधिकारका वीच संयोजन आवश्यक पर्छ | पत्नीले पतिलाई आफ्नो आधा शरीर र पतिले पत्नीलाई आफ्नो आधा शरीर ठानेर सुखदुख, पापपुण्य, यशअपयश सबै बरावरीमा अंशबन्डा गर्नुपर्छ | तर पार्टनरहरूमा एस्तो स्वघोषित कर्तब्य पालन गर्नु पर्ने बाध्यता कत्तिपनि हुँदैन | असलमा, जव हामी आफ्नो सम्वन्धलाई पतिपत्नी कम र पार्टनरका रूपमा बढी लिन्छौं, सम्वन्धमा स्वार्थ हावी हुन्छ |

निश्चय नै स्वार्थ विना सम्बन्ध चल्दैनन् | मान्छेको स्वभाव नै स्वार्थी हुन्छ | पतिपत्नीमा स्वार्थ हुँदैन भन्नु उचित होइन | तर संझौता केवल परस्परको स्वार्थ साँध्न प्रयोग हुन्छ | यदि विवाहलाई संझौता मान्ने हो भने तेसमा स्वार्थसम्मको सहकार्य रहन्छ | वैदिक विवाहमा स्वार्थ त हुन्छ तर एकके अर्काको सम्मान गर्नुपर्छ, सुख-दुख बुझ्नुपर्छ भन्ने | केवल अधिकार खोज्ने मानसिकता संझौताको विवाहले खोज्दछ भने वैदिकविवाहले अधिकार र कर्तब्यका वीच समन्वय गरेर हिंड्छ |

विश्वभरी जहाँक धर्म तथा संस्कृतिहरूलाई "संझौता"का रूपमा स्वीकार गर्ने धार्मिक अथवा सांस्कृतिक परम्परा छ तेहा पारचुके धेरै छन् | पारचुकेलाई हामीले जतिसुकै महत्वपूर्ण ठाने पन मनभेद र स्वार्थ बाझिएको परिणामले यो निम्तिएको हुन्छ | अशान्त, अधीर, भ्रमित, अविश्वास, हिंसा, प्रतिहिंसा, अवसाद, शोक, चिन्ता ई जस्ता मानसिक विकारहरू र पारचुके प्राकृतिकरूपमा जोडिएका हुन्छन् |

कपिराइट : गोविन्दशरण 

हाम्रो प्राचीन शिक्षा पद्यति -१

हाम्रो प्राचीन शिक्षा पद्यति 

प्राचीन गुरुकुल शिक्षा ब्राह्मणका लागि थियो भन्ने ठूलो भ्रम फ़ैलाइएको छ | एस्तो भ्रम फैलाउन दूई-प्रकार मानिसहरूले काम गरिरहेका छन् (१) वैदिक संस्कृति प्रति द्वेष राख्ने र (२) केवल अनुशरण गर्ने |

पहिलो वर्ग वैदिक धर्म, संस्कृति, संस्कार, भाषाआदिको विरोध गर्छ र एसको अवसान चाहन्छ | धर्म, सम्प्रदाय तथा राजनीतिको आवरणमा एसले बडो योजनापूर्वक काम गर्छ | भारतवर्षमा मुस्लिम तथाअंग्रेजहरूको अतिक्रमणसंग जोडिएको छ | सन् ८७४ र सन् १६२८ एसको आरम्भ विन्दू हुन् | | यो वर्गले बडो मेहनत गरेर वैदिक, जैन तथा बौद्ध ग्रन्थहरूको अध्ययन गरेको छ तर अध्ययनको उदेश्य भने "बुझेर जरो काट्न"मा केन्द्रित छ |

दोस्रो वर्ग साम्यवाद, समाजवाद, पूँजीवाद, घृणावाद, राजनीतिक लाभ र तेसपछि धर्मनिरपेक्षतावादसंग जोडिएको छ | यो वर्ग केवल उपरोक्त वर्गले भारतवर्षीय सभ्यता, संस्कृति र परम्पराका विषयमा लेखेको र बोलेको अनुकरण गर्छ | संस्कृतको विरोध गर्छ किनभने पहिलो वर्गले संस्कृतको विरोध गरेको छ | जातीय घृणामा विश्वास गर्छ किनभने पहिलो वर्गको तेसमा अभिरुचि छ | दोस्रो अर्थमा यो स्वदेशी परजीवी हो |

मूलशास्त्रहरूको अध्ययन/अध्यापन नगर्ने हुँदा हाम्रो बौद्धिक जमात परजीवी बनेको छ | शिक्षानीति नै पराश्रित भएको छ | विदेशी वा सनातन धर्मप्रति घृणा गर्नेहरूले संस्कृत पढेर, बुझेर (आफ्नो धर्मको उत्थान गराउन) संस्कृत तथा परम्पराको विरोध गरेका थिए र छन् तर दूर्भाग्य नै भन्नुपर्छ हामी सुनेको र अंग्रेजीको अनुवाद पढेको भरमा उनका मतियार बन्दैछौँ |

प्राचीन गुरुकुल पद्यति विभेदपूर्ण थियो भन्ने विश्वास धेरै नेपाली विद्वानहरू र सर्वसाधारणमा रहेको छ | तर वैदिक-साहित्यहरूको अनुशीलनले यो तत्थ्य अप्रमाणित हुन्छ | वेदले उल्लेख गरेको कुरा कुनै शास्त्रले काट्न वा अपब्याख्या गर्न मिल्दैन | आफुलाई वैदिक पनि भन्ने वेदको प्रमाण नमान्ने वा आफ्नो अनुकुल अर्थमात्र स्वीकार्नु उचित देखिन्न |

वेदले स्पष्ट रुपमा चारैवर्णका लागि गुरुकुलको बाटो खोलेको थियो भन्ने कुराको प्रमाण तलको ऋचाले बोलेको छ
रुचं न धेहि ब्राह्मणेषु रुचं राजसु नस्कृधि | रुचं विश्येशु शूद्रेषु महि धेहि रुचा रुचम् यजुर्वेद १८/४८
"ब्राहमणका लागि विद्या प्रदान गर्नुहोस्, राजा (क्षत्रीय)हरूका लागि विद्या प्रदान गर्नुहोस्, वैश्यका लागि विद्या प्रदान गर्नुहोस् र शूद्रका लागि विद्या प्रदान गर्नुहोस्" |
यथेमां वाचं कल्याणीमावदानि जनेभ्य:। ब्रह्मराजन्याभ्यां शूद्राय चार्याय च स्वाय चारणाय | यजुर्वेद २६/२

मैले सबैका कल्याणको लागि शुभआचरण युक्त ब्राह्मण, क्षत्री, वैश्य तथा शूद्र वर्गको वेदको उपदेश प्रदान गर्छु |


क्रमशः

सबै अशिक्षितलाई दोष !!

सबै अशिक्षितलाई  दोष  !!

आजभोली मिडिया, एनजीओ, सरकारी महकमामा निकै सुनिने, लेखिने र बोलिने शब्द हो - आशिक्षाका कारण !!! जतिपनि अपराध हुन्छन्, तेसको धेरैजसो अपजस अशिक्षित तथा अनपढलाई जान्छ | जस्तो कि आज छापा तथा अनलाइन मिडियाहरूले लेखेका छन् | 

नेपाल र भारतमा "अशिक्षा" शब्दको उपयोग र प्रयोग ग्रामीण, हिन्दू, बौद्ध, जैन, किराती, बोन तथा परम्परागत चालचलनका विनम्र अनुयायीहरुलाई अपमानित गर्न प्रयोग हुन्छ | एनजीओ, आइएनजीओ तथा सरकारले हात धूनन सिकाउने कार्यक्रम होस् वा तथाकथित स्तनपान दिवस, धुम्रपान निषेध, स्वच्छता दिवस, छुइपडी, चोरी, बलत्कार, धामीझाँक्रीआदिमा "अशिक्षा"लाई दोष दिन्छन् | यी पढेलेखेका धूर्तहरूले बुझ्नुपर्छ कि नेपाल सावुन नहुँदा पनि मान्छेले हात धोएकै थिए र छन् | दैनिक नुहाउनुपर्छ भन्ने धार्मिक विश्वास र तेसको ब्यबहारिक प्रयोग नेपालीको जीवनशैली नै थियो | बासी खानु हुँदैन, जूठो खानु हुँदैन भन्ने कुरा पश्चिमाहरूले धेरैपछि भन्न थालेका हुन् | 

हामी नेपालीमा अशिक्षा छ, गरिवी छ, अन्ध विश्वास छ, सरसफाई प्रतिको चेतना छैन - यो अर्धसत्य मात्र हो | अशिक्षाको अर्थ अज्ञान होइन | बलत्कारका घटनाहरू होउन् वा बालबालिकाप्रति यौनाचारका वा ठगीआदिका तेसको मूलधार खोज्दै जाने हो भने शिक्षितहरूको बढी उपस्थिति देखिन्छ | शारीरिक सुखका लागि यौनाचार गर्ने अनि, गर्भपतन गराउनेहरूमा ९०% पढालेखा समुदाय नै अगाडी छ भन्ने तत्थ्य मेरीटप्सको रिपोर्ट हेरे बुझ्न सकिन्छ | अशिक्षितले एस्तो "जानाजानीको अपराध" गर्ने र तेसलाई छोप्ने काम गर्दैन |

तर विश्व-अपराधका रिपोर्टहरू अध्ययन गर्ने हो भने अधिकांश अपराधिक घटनाहरू पढेलेखेको, जानेबुझेका र अपराध लुकाउन सक्छु भन्ने मनसाय भएका व्यक्तिहरूबाट निकै बुद्धिमान तवरले भए/गरेका हुन्छन् | तर तेसको दोष आफ्नो सानो संसारमा रमाउने अर्थात् अशिक्षित व्यक्तिले बोक्नुपर्छ | धानखाने मुसो चोट खाने भ्यागुतो भनेको यही हो |

मैले धेरै पटक अशिक्षित व्यक्तिहरूले सभ्य तवरले लाइनमा उभिएर घरको बार्षिक कर तिरेको देखेको छु | तेस्ता करहरू सरकारी हाकिमको तजविजमा निर्धारित हुन्छ | तर एउटा लेखेपढेको कर-अधिकारीले आफ्नो घरको घरबहाल कर तिरेको होला भनेर कसैले पनि पत्याउन सक्दैन | 

एउटा लेखेपढेको सरकारी कर्मचारीले घूस खाँदैन भनेर पत्याउने निकै थोरै होलान् | एउटा मन्त्रीले भष्टाचार गर्दैन भन्ने कुरा आजको समाजले कत्तिपनि पचाउन सक्दैन | मालपोत, करकार्यालय, भन्सारजस्ता निकै आर्थिक चलखेल हुने ठाउँको भ्रष्टाचार जगजाहेर छ | तैपनि हामी र हाम्रो पढेलेखेको समाजले अशिक्षालाई दोष दिन्छ |

अशिक्षितलाई दोष थुपार्न सजिलो छ किनभने उनीहरूले "लेखेपढेकालेझैँ" प्रतिकार गर्न सक्दैन | जानीजानी र वदनियत तवरले गरेका गलतकामलाई "गल्ति" भनेर वा विभिन्न तिकडम झिकेर लुकाउन, बंग्याउन जान्दैनन् | झूटो कामकुरो गर्दा ईश्वरसंग डराउँछन् | गल्तिनै अपराधनै नगरेको व्यक्तिलाई पनि "बौद्धिक शक्ति" प्रयोग गरेर अपराधी हुँ भन्न बाध्य बाध्य परिन्छ | विश्वास गर्नुस्, विश्वका ९०% बाध्य बनाएर अपराध गर्ने/गराउने काम शिक्षितले गर्छन् | र विश्वलाई असल बनाउने पनि शिक्षित नै हुन् |

अशिक्षितबाट अपराध भयो भने त्यो जनरलाइज गरिन्छ किनभने एसो गरिएन भने लेखेपढेकाले गरेको अपराध लुक्दैन | संसारका ९५% आर्थिक अपराध पढेलेखेका मान्छेले गर्छन् भन्ने मैले कहीं पढेको थिएँ | धेरैजसो चेलीबेटी बेचविखन, श्रमशोषण, युद्धअपराध, राजनैतिक कुकर्म, धार्मिक तथा सांस्कृतिक अपराधीहरूमा लेखे पढेका व्यक्ति नै संलग्न हुन्छन् भन्ने कुरा मिडियाहरूले बोल्ने आँट कहिले गर्लान् ? गलत कामको सबै दोष अशिक्षालाई दिन मिल्दैन | बरू उच्च नैतिकतायुक्त शिक्षाको उज्यालोबाट व्यक्ति विशेष वा समुदायलाई बन्चित राख्ने सिस्टमलाई दोष दिनुपर्छ |

विश्वास गर्नुस्, अशिक्षित मान्छे अपराध गर्नबाट डराउँछ | मलाई लाग्छ, अशिक्षितहरूले गर्ने धेरैजसो अपराधहरू "लाटो रीस" वा आवेगका कारणले घटीत हुन्छन् र एस्तो अपराधको दण्ड-सजाय पनि उनीहरूले भोग्नै पर्छ | तर पढेलेखेकाले जानीबुझी गरेका अपराधहरूको संरक्षण गर्न नामूद वकिलहरू, चिनजानका अधिकारीहरू र कहिलेकाहीं त सरकार नै लागि पर्छन् | उनीहरू अपराधका कारण होइन पक्राउ परेका कारणले दण्डित हुन्छन् | उनीहरू अपराधका "मास्टर माइन्ड" हुन्छन् |

कान्छीको भट्टीमा गएर ट्वाक लगाउने र नालीमा लड्नेलाई हाम्रो मिडियाले "अशिक्षाको कारण"ले भनि ब्याख्या गर्छ यदि तेही जाँड हायत होटलमा खाइन्छ भने तेस्तो काम सभ्यताको प्रतीक हुन्छ | र्याम्पमा उभिएकी एउटी केटी मान्छेका अंगप्रत्यंग हेर्ने (सुन्दरी प्रतिगितामा) व्यक्तिले ताली पाउँछ | यदि यही काम कुनै बटुवाले गर्यो भने अपराध हुन्छ | 

हामीले जतिधेरै शब्द अशिक्षित वा अशिक्षालाई दोष दिन खर्च गर्छौं तेसको २०% शब्दहरू उनीहरूलाई सुसज्जित गर्न, कानुन, नैतिकता/अनैतिकता सम्बन्धि जानकारी दिन खर्च गर्ने हो भने अपराधहरू (अशिक्षितबाट)को ग्राफ निकै कम हुन्छ | ह्वाइट कलर क्राइम गर्ने पढेलेखेकाहरूलाई (जो अपराधी मानसिकताका छन्) को अगाडी भैसीका अगाडी मुरली बजाउनु सरह हो | 

देशसंग गद्दारी गर्ने, आफ्नो सभ्यताको जरो आफै काट्ने, विदेशीको नक्कल लाई सभ्यताको प्रतीकका रूपमा लिने, आफ्नो धर्म-संस्कृति तथा सभ्यताको विनम्र बाहकहरूलाई अन्धविश्वासी भनेर लान्छना लगाउने, आफ्नै इतिहासको अपब्याख्या गर्ने, पूर्खाले बनाएका मूर्तिहरू विदेशीलाई बेचेर धन आर्जन गर्ने - निश्चय नै अशिक्षित हुँदैनन् | गैडाको हत्या गर्ने अशिक्षित हुन् सक्छ तर त्यो खागको प्रयोगकर्ता, तस्कर लेखे पढेको हुन्छ | यदि यदि शिक्षित बनाउनु नै छ भने हामीले पढेलेखेकाहरूलाई "शिक्षित" बनाउनुपर्छ | अशिक्षितले अवसर प्राप्त भए शिक्षा प्राप्त गर्छन्, अपराध मुक्त हुन्छन् तर शिक्षितहरूलाई कसरी "शिक्षित" बनाएर सदाचारी बनाउन सकिन्छ ? मेरो चिन्ताको विषय यही हो | 

गहिरो नींदमा सुतेको मान्छे बोलाएपछि जाग्छ तर सुतेको अभिनय गर्ने मान्छेलाई उठाउन सकिन्न | अशिक्षा समाप्त हुनसक्छ तर शिक्षित अपराध समाप्त हुन गारो हुन्छ | तेसैले अपराधहरूका लागि अशिक्षालाई मात्र दोष दिने प्रवृति अन्त्य हुनुपर्छ | तपाईंक, मेरा, हाम्रा पनि आमावुवा, हजुरवा-आमा अशिक्षित होलान् तर विश्वास गर्नुस्, ती यी "शिक्षित"भन्दा धेरै नैतिक, देशभक्त, सदाचारी तथा दयालु छन् | यदि घोर सैद्धान्तिकरूपमा भन्ने हो भने शिक्षित अपराधी हुनै सक्दैन र अपराधीलाई शिक्षित ठान्नु गलत हुन्छ | पढेलेखेको मान्छे लेख्न पढ्न जान्ने हुन सक्छ तर शिक्षित नहुन सक्छ |

कपिराइट : गोविन्दशरण 

भिक्षा, भिक्षुणी र सरकार

भिक्षा, भिक्षुणी र सरकार 

"गृहस्थ जीवनमा प्रवेश गरेका पतिपत्नीले भिक्षा माग्न आएका जोसुकै भिक्षुक/भिखारीलाई आदरपूर्वक भीख दिनुपर्छ |याचकहरूलाई भिक्षा नदिने गृहस्थीको गृहस्थ जीवम निस्फल हुन्छ" | - यो भनाई प्रसिद्ध स्मृतिग्रन्थ मनुस्मृतिको हो |

वैदिक/बौद्ध तथा जैन धर्ममा परम्परामा भिखारीहरूलाई अत्यन्त आदर गर्दै भीखा दिनुपर्ने आदेश छ | केही धार्मिक ग्रन्थहरूले त झन् "गृहस्थको घरमा भिक्षा माग्न आएकाले भिक्षा प्राप्त नगरी निराश भएर फर्के भने आफुसंग आयु, बल, यश र लक्ष्मी समेत लिएर जान्छन्" भनिएको छ | स्मरण रहोस् भिक्षु र भिक्षुणी शब्दको नेपाली अनुवाद नै "मगन्ते, माग्ने, भिखारी, भिखारीनी" हुन्छ |

असलमा, वैदिक मान्यताअनुसार कुनै पनि मान्छेले जीवन यापनका लागि माग्ने निर्णय केवल जीवन रक्षाका लागि मात्र गर्छ | एस्तो अवस्थामा जीवन रक्षाका लागि सघाउनु हरेक गृहस्थको पहिलो कर्तब्य हुन आउँछ | तेसैले माग्नेलाई "भीख दिनै पर्छ" भन्ने आदेश धर्मशास्त्रले दिएको हो | असलमा, दान-दातब्य सनातन धर्मको आत्मा हो | हामी हिन्दु, बौद्ध र जैनहरूले एस्तो आत्मिक आदेशको कति पालन गरिरहेका छौँ ? यो फरक प्रश्न हो |

यदि धार्मिक दृष्टिकोणले हेर्ने हो भने विश्वका सबै धर्मले "भिखारीहरूलाई भीख दिंदा स्वर्ग पाइन्छ" भनेर लेखेको पाइन्छ | हिन्दु, बौद्ध, जैन, इसाई, इस्लामजस्ता सबैजसो धर्मले आफ्नो कमाईको निश्चित भाग अनिवार्यरूपमा गरिवहरूका लागि दान दिनुपर्ने ब्यबस्था गरेका छन् | माग्ने नै नभई दान अर्थरहित हुन्छ अर्थात् माग्ने नै नभए दान को-लाई दिने ?

मैले नेपाल सरकारले विद्यालयमा पढाउने केही पाठयपुस्तकमा "जोगी माग्ने आए भने ढोका बन्द गर्नु र पुलिसलाई सूचना दिनु" भनेर लेखिएको पढें | पाठ्यपुस्तकमा एस्तो लेखिनु नितान्त गलत हो | सनातन धर्ममा सन्यासी तथा बटुकहरूले भिक्षाटन गरेर जीवन यापन गर्नुपर्छ भन्ने आदेश छ | जोगी (योगी)हरूले भिक्षाटन गरेर जीवन यापन गर्छन् | दानको अवधारणा पनि भिक्षासंग नै जोडिएको हुन्छ |

हालै सरकारले "माग्नेलाई १ हजार रुपैया जरिमाना गर्ने न्यायिक व्यवस्था गर्दै माग्न निषेध" गरेको छ | एस्तो कानुन असल नियतले बनाएको पनि सरकारले जीवनरक्षाको ग्यारन्टी गर्ने कुनै संयन्त्र बनाएको छैन |आफ्नो र आफन्तको जीवन रक्षाका लागि "माग्ने" अधिकारमा अंकुश लगाउनु निद्नीय विषय हो | देशको सबैभन्दा अधिकार सम्पन्न संस्था "संसद र तेसका सदस्य"हरूले माग्नुको पीडा के बुझुन् ? आफ्नै हातमा डाडुपनियो भए पछि जस्तोसुकै कानुन बनाए पनि भैहाल्यो !!

निश्चय नै नेपालमा तीन-चार थरीका माग्नेहरू छन् भन्ने मैले अनुमान गरेको छ | (अ) पहिलो वर्ग जोगी-सन्यासी हुन् जसले "धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको रक्षा गर्न भिक्षाटन गर्छन् | (आ) दोस्रो वर्ग रोग, गरिवी, आफन्तको हेला, घरबाट निकाला, दिवालीय पल्टेर जीवन धान्नै नसक्ने भएपछि पाटीपौवामा बसेर माग्न बाध्य हुन्छन् | (इ) तेस्रो वर्गका माग्नेहरू पेशाजीवी हुन् जसले माग्ने धन्दा नै गर्छन् | (ई) चौथोवर्ग सामाजिक अभियन्ताको हो जसले मुठीदान मांगेर बालआश्रम, वृद्धाश्रमआदि संचालन गरेको हुन्छ |

मेरो विचारमा पहिलो वर्गले वैदिक संस्कृतिको पालन गरिरहेको हुन्छ, माग्नु उसको सांस्कृतिक कर्म हो | दोस्रोवर्गको रक्षा गर्नु सरकारको कर्तब्य हो किनभने संविधानले "जीवन जीउन पाउने अधिकारीको ग्यारेन्टी गरेको छ | तेस्रो वर्गलाई भने जेलनेल ठोके हुन्छ | चौथोवर्गलाई रोक्ने सरकारसंग ले सरकारसंग अनुमति लिएर नै माग्ने काम गरेको हुन्छ | यो वर्गले उपरोक्त तीनै प्रकारका व्यक्तिलाई सडकमा आउनबाट रोक्न मदत गरिरहेको छ | एस्तो अवस्थामा सरकारले कुनै पनि नया कानुन बनाउंदा हचुवाको भरमा निर्णय गर्नुहुँदैन |

दान दिने र दान लिने हाम्रो वैदिक परम्पराको अभिन्न अंग भएझैं भिक्षाटन र भिक्षादान पनि सांस्कृतिक र धार्मिकअंग नै हुन् | यदि सरकारले बनाएको कानुन कार्यन्वयन भयो भने एसबाट सबैभन्दा बढी बौद्ध भिक्षू र भिक्षुणीहरू प्रभावित हुने छन् किनभने उप्रान्त उनीहरूले भिक्षु र भिक्षुणी शब्दनै प्रयोग गर्नुहुँदैन | यदि हिन्दू, बौद्ध तथा जैन शास्त्रका दृष्टिले बुझ्ने हो भने शंकराचार्य, दलाई लामा तथा आचार्य तुलसी पनि भिक्षुक नै हुन् |

अमेरिका, बेलायत वा युरोपले गरेको कामको नक्कल हामी नेपालीले सोचेर बुझेर र एसको प्रभावको मुल्यांकन गरेर गर्नुपर्छ | माग्नु, माग्न लगाउनु गलत हो तर जीवन रक्षाको ग्यारेन्टी नगरी, धार्मिक तथा सांस्कृतिक पक्षको मूल्यांकन नगरी हचुवाका भरमा निर्णय गर्दा आफ्नै "जरोकिलो" काटिन्छ | जरोकिलो नै काटिएपछि देश र जनताको न भलो हुन्छ न ती सुखी नै | तेसैले सरकारले ल्याउने निर्णयहरू "जनस्वीकार्य" हुनुपर्छ | नत्र सरकार नै वहिस्कारमा पर्छ |

कपिराइट : गोविन्दशरण