जिन्न र ऊँटको ढाड

जिन्न र ऊँटको ढाड
प्राचीन अरव देशमा एउटा किसान बस्थ्यो | धेरै मेहनेत गर्दा पनि उसको "दाख" खेतिले परिवार पाल्न सारै गारो थियो |

उसले आफ्ना दुखहरू त्यहाँको स्थानीय सरकार, प्रान्तीय सरकार, केन्द्रीय राजा तथा आफुले चिनेका सबै गणमान्यसंग जाहेर गर्यो तर आश्वासन बाहेक केही मिलेन |

अन्तत: हारेर उसले "जिन्न" (शक्तिशाली भूत)को उपासना गर्न थाल्यो | उसको उपासनाबाट जिन्न खुसी भयो र प्रकट भएर ईच्छाएको माग्न भन्यो तर उसले शर्त पनि राख्यो - मलाई काम दिन सकेनौं भने त्यस बखत तिमीलाई खाने छु |

जिन्नको कामले उसको गरिवी रहेन | तर जे-जस्तो काम गर्न अह्राए पनि उसले तुरुन्त सक्थ्यो | किसानलाई सारै गारो भो |

अन्तत: किसानकी श्रीमतीले जुक्ति निकालिन् | जिन्नलाई उँटको ढाड सीधा पार्ने काम लगाइयो | त्यसपछि मात्र किसान परिवार हाइसन्चोसंग निदाउन सक्यो |

भनिन्छ, आज पनि त्यो किसानको जिन्नले उँटको ढाडको अगाडीपट्टीको भागमा सवारी गरेर ऊँटको कम्मर मिलाउने काम गरिरहेको छ | त्यसैले कुनै पनि अरवका वासिन्दा उँटको सवारी गर्दा अगाडी पट्टिको भागमा सवारी गर्दैनन् किनभने त्यहाँ "जिन्न"ले काम गरिरहेको छ |

नेपालको वर्तमान राजनैतिक ब्यबस्था पनि त्यही ऊँटको ढाडसरह हो जसको सीधा हुने कुनै सम्भावना नै छैन |

विदेशबाट उधारो लिएका राजनैतिक विचारहरू "जिन्न"सरह हुन् जसलाई नेपाली नेतृत्वले बडो भक्तिपूर्वक र विश्वास पूर्वक आराधना गरिरहेका छन् र नेपालको पीठमा सवारी गराइरहेका छन् |

विदेशी "जिन्न" ऊँटको पीठ सीधा गर्न नसकेझैं विदेशी विचारहरूले नेपालको अनुहार फेर्न सक्दैन | कुक्कुरको पुछार १२ वर्ष ढुग्रामा राखे पनि सीधा हुँदैन |

हामी नेपालीहरूले विदेशी "जिन्न"को पछाडी लागेर धेरै दुख भोगिसकेका छौँ | अव आफ्नो "जरोकिलो"तिर फर्केर "राज्यराष्ट्र"का लागि काम गर्नुपर्छ |

विदेशी ढुंग्रोमा हालेर देशको तस्वीर बदल्छु भन्ने असफल प्रयत्नहरू दोहोर्याई-तेहेर्याई गर्नुभन्दा ढुंग्रो नै परिवर्तन गर्नुनै बुद्धिमता हुन्छ | अवको ढुङ्ग्रो वा जिन्न आफ्नै रैथाने राजनैतिक चिन्तन "राज्यराष्ट्र" हुनुपर्छ |


राज्यराष्ट्र बारे खुलेर बहस गरौँ |

आधुनिक गुरुका प्राचीन चेला

म यहुदी, इसाई, मुस्लिम तथा सीख धर्मावलम्बीहरूको खुलेर प्रसंशा गर्छु | उनीहरूले आफ्नो धर्म, संस्कृति तथा चालचलनहरू जोगाउन गर्ने कार्यहरूको उच्च प्रशंसा गर्छु |

उनीहरू सधैं आफ्ना बालबालिकाहरूलाई आफ्नो धर्म, संस्कृति तथा परम्पराहरूको उच्चस्तरीय ज्ञान दिन्छन् | बालबालिकाले विद्यालय होस् वा कलेज, धार्मिकस्थल होस् वा सामाजिक स्थल, राजनैतिक नेतृत्व होस् अथवा बैज्ञानिक नेतृत्व सबैतिर आफ्नो संस्कारको अनुसरण गर्छन् |

धर्म र संस्कृतिको संरक्षण र प्रचारप्रसारका सवालमा उनीहरूका योजनाहरू अत्यन्त स्पस्ट, ब्यबहारिक तथा प्रभाविकारी छन् | इटालीबाट सन् १७५६मा धर्म प्रचारका लागि नेपाल छिरेका कम्पुचियन पादरीहरूले त्यस बखत तयार पारेको योजनाले सन् २०१५ पछि नेपालमा प्रभाव देखाउन थालेको छ | यस विचमा उनीहरूले कहिल्यै पनि आफ्नो प्रयास छोडेनन् |

काम गर्ने र कुरा गर्नेविचको अन्तर न इसाई मिसनरीहरूमा देखिन्छ न मुस्लिम समुदायहरूमा नै पाइन्छ | एउटा मुस्लिमले अमेरिका गए पनि, बेलायत गए पनि आफ्नै घरमा रहे पनि "हलाल" गरेकै मासु खान्छ | एउटा इसाई जहाँ गए पनि बाइबल नै छोएर कसम खान्छ | संसारको सबैभन्दा प्रभावशाली मुलुक भएर पनि बाइबल छोएर कसम लिंदा त्यहा कुनै प्रकारको नकरात्मक टीकाटिप्पणी हुँदैन |

त्याग पूर्वक आफ्ना धर्मशास्त्रको अध्ययन/ अध्यापन होस् अथवा संस्कृतिको संरक्षण र प्रचारप्रसारका लागि नै किन नहोस् उनीहरूले आफ्नो आम्दानीबाट निश्चित रकम छुट्याएकै हुन्छन् | यो सबै उनीहरूले आफ्नो परम्परा तथा संस्कृतिको रक्षाको खातिर गर्छन् |

उनीहरूले तयार पार्ने स्वयम् सेवकहरूमा अदम्य धैर्य, साहस, समर्पण तथा सहनशीलता हुन्छ | आफ्ना इष्टदेवप्रति उनीहरूको निष्ठा देख्दा र सुन्दा मैले धेरै पटक आत्म समिक्षा गरेको छु | साहित्य वितरण गर्ने कार्यमा होस् अथवा घरदैलो गरेर वा अन्य सबैतरिकाले आफ्नो धर्म-संस्कृति फैलाउन उनीहरूले गर्ने परिश्रमको म मुक्त कण्ठले प्रसंशा गर्छु |

यी सबै काम गर्न उनीहरूको विकसित विज्ञान र उपयोगितावाद कहिले पनि वाधक हुँदैन न् त्यहाँका कुनै राजनैतिक पार्टी वा सिद्धान्तहरू नै वाधक हुन्छन् | आफ्नो धर्म, संस्कृतिप्रति हेय दृष्टिकोण राख्ने घुसपैठी चिन्तन हामी नेपालीहरूको रगतमा पसिसकेको छ भन्दा अनुपयुक्त हुँदैन | एस्तो कुविचारलाई महत्व दिन सिकाएर उनीहरूले कसरी धर्मपरिवर्तन गराउने कार्य गरिरहेका छन् भन्ने कुरा अव लुकेको छैन |

अमेरिका, बेलायत वा भारतको वनारस, मथुरा-वृन्दावन कै वासिन्दा भए पनि र जुन यी ठाउंमा यात्रीका रूपमा गएपनि उनीहरूले आफ्नो धर्म, संस्कृति तथा आचरण छोड्दैनन् |

यो सबै कार्यले उनीहरूको वैज्ञानिकता, आधुनिकता तथा प्रगतिशील सोचमा कुनै फरक परेको देखिन्न | उनीहरू त्यसो गर्दा गर्व गर्छन् |

हाम्रो देश नेपालमा समग्र जनसंख्याको ८२% हिन्दूहरूले प्रतिनिधित्व गर्छौं र भारतमा पनि यस्तै-यस्तै छ | हामीले अरू अरू कट्टरपन्थी भएको, आतंककारी भएको, पुरातनवादी भएको देख्छौं |

नेपाली नेतृत्व हिन्दू-फोवियाले संक्रमित छ | यो नेतृत्वले अन्य धर्महरूका प्रचारकहरूलाई राज्यका सबै कानुन वदल्न सक्छ तर हिन्दूहरूका खातिर उसको मनमा घृणा वाहेक केही छैन | आफ्नै खुट्टोमा बन्चरो हान्ने नेतृत्व भएसम्म विदेशी पन्थहरूका लागि नेपाल स्वर्ग नै रहने छ |

हामीले आफुलाई प्रगतिशील बनाउने नाममा आफ्नै जरो काट्छौ | आफ्नो धर्म-संस्कृतिप्रति गौरव गरेर विद्यालयका हरेक पाठ्यपुस्तक समावेश गर्नुको सट्टा भएका विषय-वस्तुहरू पनि खोजिखोजी निकालेर फाल्छौं |

हामी संगै आफ्नै शिक्षा पद्यति छ जुन गुरुकुल हो, आफ्नै राज्य संचालन सम्वन्धि सिद्धान्त छ जुन राज्यराष्ट्र हो र भने हाम्रो आफ्नै अर्थब्यबस्था संचालनको सिद्धान्त छ जसको प्रतिनिधित्व आचार्य चाणक्य\को अर्थ\शास्त्रले गरिरहेको छ | यी बाहेक पनि असंख्य सिद्धान्तहरू इतिहास, भूगोल, स्वास्थ्य, मनोविज्ञानआदि हामीसंग छन् | यी सबैको रक्षाको लागि हाम्रो कुनै चासो छैन |

हामी मुसलमान\को चिन्ता गर्छौं, हामी इसाईहरूको चिन्ता गर्छौं तर हाम्रा आफ्ना ८२ वटा दाजुभाइ/दिदीबहिनीको पटक्कै चिन्ता गर्दैनौं | एस्तो आत्मघाती विचार र ब्यबहार देखेर उनीहरू खुसी हुन्छन् |

उनीहरूलाई राम्ररी थाहा छ, यिनै आत्माघाती विचारहरूलाई प्रोत्साहन दिएर मात्र उनीहरूको आफ्नो धर्म-संस्कृति फैलिने छ | यही आत्मघाती चिन्तनको सिंडीमा चढेर उनीहरूले आफ्नो वर्चस्व स्थापित गरिरहेका छन् |

अहिलेको नेपाली रैथाने हिन्दू, बौद्ध, जैन, बोन, किरात यिनै आत्मघाती चिन्तनको जालोले जकडिएको छन् | राष्ट्रराज्य, समाजवाद, मेकियावेली शिक्षानीति, धर्मनिरपेक्षतावाद धमिरोले विकृत हुँदैछन् |

जरोकिलो आन्दोलनले राष्ट्रराज्य, समाजवाद, मेकियावेली शिक्षानीति, धर्मनिरपेक्षतावादआदि पश्चिमेली दम्भहरूलाई विस्थापित गर्ने उदेश्य राख्छ | किनभने आजसम्मका अनुभवहरू\बाट उपरोक्त विदेशबाट थोपरिएका चिन्तनहरूले नेपालीहरूको परिवर्तन हुँदैन भन्ने निश्चित गरेको छ |

विकल्प नहुनेहरू राष्ट्रराज्य, समाजवाद, मेकियावेली शिक्षानीति, धर्मनिरपेक्षतावादका विनम्र सेवक हुन् तर जरोकिलोका पथिकहरू\संग विकल्प छ र त्यो पनि तार्किक विकल्प छ |

हामीले सबैभन्दा पहिला मेकिया\वेली शिक्षानीतिलाई गुरुकुल शिक्षनीतिमा परिवर्तित गर्ने छौँ भने त्यस\पछि राज्य\नीतिमा राष्ट्रराज्यलाई राज्यराष्ट्रले विस्थापित गर्नेछ |

यो सबै परिवर्तनका लागि हामीले आफ्नो पुर्खाको इतिहास तथा गौरवलाई आफ्नो आधारशीला बनाउने छौँ | एस्तो कार्य गर्न हामीसंग विज्ञानको बुद्धि तथा मानवमनको गहिराइमा सधैं रहने प्रेम हाम्रा असल मित्र हुनेछन् |

मुस्लिम, इसाई वा अन्य समुदायको निन्दा गरेर हाम्रो विकास हुँदैन | आफ्नो रैथाने इतिहास, आत्मविश्वास तथा इमान्दारीपूर्वक सम्पादन गर्ने कर्मले मात्र विकासको अनुभूत उदेश्य प्राप्त हुनेछ |

मलाई लाग्छ, दत्तात्रेयका चौवीस गुरू थिए र उनीले हरेक\बाट फरक-फरक शिक्षाप्राप्त गरेर अध्यात्मिक उत्स प्राप्त गरे | हामी अभियन्ताहरूले पनि आफ्नो चारैतिर भएका हरेक घटनाहरूलाई सचेतनापूर्वक नियाल्दै परिवर्तनका लागि अगाडी बढ्नुपर्छ |

अन्त्यमा, हामीले आफ्नो रैथाने आधार विर्सिनु हुँदैन | यहाँ अपुग भएका कुराहरू वाहिरबाट लिनुपर्ने पर्छ भने आफ्ना असल कुराहरू (धेरै छन्) ती विश्वासनीय तवरले अरूमा निडर भएर वितरण गर्नुपर्छ |

बुहारी र भगवान्

राम्रो जागिर पाएपछि छोराको स्वभाव रूखो हुँदै गएको आमाले अनुभव गरिन् | शरीर बूढो हुँदै गए पनि छोराप्रतिको माया कम भएको थिएन |

नातिनातिनाले माया गर्थे | बुहारी पनि मायालु नै थिइन् | छोरा भने आमासंग सधैं कुरा गर्नबाट जोगिन्थ्यो | आमाको छाया नै बिझ्ला गरे जस्तो |

एक दिन साँझको कुरा हो छोरा कार्यालयबाट घर फर्किए | आमा ढोका मै उभिएरको देखेर निकै नराम्रो चालले मुख विगार्दै सरासर आफ्नो कोठामा पुगे | अनि, जोरजोरले श्रीमतीलाई पुकार्न थाले |

श्रीमती पनि दौडदै आफ्नो लोग्नेको कोठामा पुगिन् | कोठामा श्रीमती छिर्नासाथ श्रीमान्ले भित्रबाट ढोकाको छेस्कानी लगाए |

आमा पनि छोरालाई के पीर परेछ भनेर ढोका नेर पुगेकी थिइन् | छोराले आफ्नै वारे कुरा गरिरहेछ | उनले यसो भनेको सुनिन् :

"आमा निकै बूढी भईन् | यी बूढी जहिले पनि बैठकमा बसिरहेकी हुन्छिन् | यो मेरो स्टाटसलाई सुहाउने विषय होइन |

मैले यो घर चलाउन र यी आमाको लागि वृद्धाश्रमको खर्चतिर्न पुग्ने कमाई गर्छु | तिमीले पनि यी बूढी घरमा नभएपछि बाहिर गएर अफिसमा काम गर्न सक्छौं | हामी दुवैले राम्रो पैसा कामाउन सक्छौं | मैले यी बूढीलाई वृद्धाश्रममा कुरा
गरेको छु |

भोली नै म यिनलाई पशुपतिको वृद्धाश्रममा छोड्ने निर्णयमा पुगेको छु | बूढी सम्हाल्न पर्ने जन्जालबाट तिमी सधैंका लागि मुक्त हुनेछौँ | न रहे बाँस न बाँसुरी बज्ने" छोराले आफ्नो कुरा सके |

आमाको कान भित्र चलिरहेको संवादमा अड्किरहेको थियो | छोराको कुराले उनको मन छियाछिया भयो | आँसु रोकिएनन् |

"के भन्नुभएको एस्तो | यी बूढीलाई वृद्धाश्रम छोड्ने रे ? मैले यी कुरा भनेको भए सुहाउथ्यो पनि तर तपाईंले एस्तो कुरा गरेको मलाई पटक्कै मन परेन |

यी तिनै बुढीआमा हुन् जसले तपाईंलाई टुहुरोबाट हुर्काएर विद्यालय पठाइन् | अर्काको मेलापाता गरेर तपाईंको स्याहारसुसार गरिन् | मैलोपैंचो गरेर भए पनि तपाईंको लागि राम्रो गरिन् |

आफ्ना श्रीमान् को मरण भएपछि यी अर्को लोग्ने खोज्न स्वतन्त्र थिइन् तर त्यसो गरिनन् | दुनियाको दुख सहेर तपाईंको लागि आफ्नो जीवन समर्पण गरिन् |

जहासम्म मलाई बूढीलाई वृद्धाश्रम पठाउँदा सुख हुन्छ भन्ने कुरा हो - तपाईंको सोच मै खोट छ | मैले यी बूढी सासुको सेवा गरेर जुन आशीर्वाद प्राप्त गर्छु, त्यो सुख संसारको पैसाले किन्न सकिन्न |

हाम्रा छोराछोरीसंग यी बूढी रमेको देख्दा र छोराछोरीहरू आफ्नी हजुरआमासंग रमेको देख्दा मैले सधैं आफुलाई भाग्यमानी ठान्छु | तपाईंले बरू आफ्नो आमाको माया बुझ्न सक्नुभएन | सबै थोक पाइन्छ तर आमावुवाको माया कहाँ पाउन सकिन्छ र ?

तपाईं ती बूढीआमालाई वृद्धाश्रम पठाउने कुरा गरिरहनु भएको जसले आज पनि भान्छामा गएर आफ्नै हातले पकाएर तपाईं र नातिनातिनालाई खुवाउनुहुन्छ | हरेक दिन कार्यालय जाँदा र आउँदा ढोकामा कुरिरहनु हुन्छ |

तपाईंको रिसाहा स्वभाव जानेर "किन दुख पुर्याउनु" भनेर अगाडी पर्नुहुँदैन | सधैं तपाईंको लागि प्रार्थना गर्नुहुन्छ |

अहँ, म जीवनका धेरै महत्वपूर्ण उपलब्धि गुमाउन तयार छु तर यी बूढीसासुको आशिर्वाद गुमाउन तयार छैन | आमा कुनै हालतमा पनि वृद्धाश्रम जानुहुने छैन | कुरा बुझ्नु भो" - बुहारीले आफ्नो कुरा स्पस्टसंग भनिन् |
...........................
बाहिरबाट संवाद सुनिरहेको बूढीआमाको आँखाबाट आँसुको भल बग्न थाल्यो | उनी सकिनसकी माथिल्लो तलामा रहेको पूजाकोठामा पुगिन् | भगवान् संग हात जोड्दै भनिन् - हे भगवान् ! सबैलाई मेरी जस्तै बुहारी देऊ |


मातृदेवो भव:

गुरूपूर्णिमा मेकियाबेली संक्रमण

भोली वेदव्यासलाई सम्झने दिन हो - गुरू गुरूपूर्णिमा | पश्चिम नेपालको दमौलीमा पराशर ऋषि र माझीको छोरा वेदव्यासले वैदिक सभ्यताको विकास, प्रसार तथा संस्थागत गर्न एतिधेरै काम गरेका छन् कि उनी विश्वगुरु बनेका छन् |

वेदब्यासले अठार पुराण, ब्रहमसूत्र तथा महाभारतको ग्रन्थमात्र लेखेनन् अपितु वेदलाई चारभागमा विभाजित गरेर सरल बनाए | यी सबै कुरा देवभूमि नेपालमा जन्मेका वेदब्यासले गरेका हुन् |

यो कुरा हाम्रा विद्यालय वा विश्वविद्यालयहरूका पाठ्यपुस्तकमा उल्लेख छैन | विद्यालय र विश्वविद्यालयले यी विश्वगुरूका विषयमा कुरा गर्न लाजमर्दो हुन्छ | थेल्स, सुकरात, अरस्तु वा सन्त अगस्ताइन, पोप, मार्टिन लुथरकोका विषयमा लाजमर्दो हुँदैन |

हाम्रा नीतिकारहरूले जन्मदेखि मरणसम्मको संस्कार ऋषिहरुले तयार गरिएदिएका ग्रन्थहरूका आधारमा सम्पन्न गर्छन् तर आफ्ना छोराछोरीलाई यिनका स्रजकहरूका विषयमा जानकारी दिने ठाउँमा जिसस क्राइस्टको नाम लेक्छन् |

हाम्रा विद्यालय र विश्वविद्यालयमा वेदब्यासहरूका योगदानको कदर हुँदैन | योगी नरहरिनाथ प्रपन्नाचार्यआदिको चर्चा हुँदैन | हाम्रा विवि र विद्यालयहरूका सबैद्वारहरूमा अग्रेजी भाषा र गुरू मेकियावेलको राज्य छ |

मेकियावेली गुरुको जादुमा ब्यासहरू गुमनाम भएका छन् | ब्यासको सम्झनामा नगर पालिका बन्न सक्छ, जैमिनीको नाममा गाउँपालिका बन्न सक्छ तर यी महापुरुषहरूको इतिहासका विषयमा मौनता छाउँछ |

नेपालीमा गुरू शब्दको अर्थ नै वदल्नु पर्ने भएको छ | विदेशी भक्तिभाव बढाउने र स्वदेशीपन हटाउने ज्ञान दिने नै गुरू हुन् | यस्ता गुरूहरूको आरम्भविन्दु राजनीति हुन्छ भने समापन रैथाने पद्यतिहरूप्रति उपेक्षाभाव |

संस्कृतमा गुरू शब्दको अर्थ अज्ञानको नाश गर्ने र गहनतम भौतिक, दैविक र आध्यात्मिक ज्ञान प्रदान गर्ने हुन्छ | विद्याको गन्तब्य अमृततत्वको प्राप्ति हुन्छ | गुरूले आफ्नो गहनज्ञाद्वारा शिष्यलाई त्यो अमृततत्व प्रदान गर्छन् |

मेकियावेलीका बौद्धिक दासत्वको बानी परेकाहरूकाहरूले "अंग्रेजी भाषा, संस्कृति तथा परम्परा" बाहिरका जुनसुकै जस्तोसुकै महत्वपूर्ण विषयभए पनि अस्वीकार्य हुन्छन् |

अहिलेको युगमा प्राचीन पूर्ण बैदिक गुरुकुल परम्परामा फर्किन असम्भव होला तर वदलिएका आवश्यकताअनुसार आफ्ना रैथाने गुरुपरम्पराको जगेर्ना गर्न सकिन्छ |

अंग्रेजहरूले जे गरे, त्यो नै उनीहरूका लागि उचित थियो | आफ्नो प्रतिमान स्थापना गर्न उनीहरूले हाम्रो वैदिक शिक्षानीति मैं प्रहार गरे | उनीहरू सफल भैरहेका छन् |

अव मेकियावेलीलाई विस्थापित गरेर ब्यासीय-पद्यति स्थापना गर्ने दायित्व हामी उपर आएको छ | ब्यास विश्वगुरू हुन् | विश्वगुरूले स्थापना गरेको विद्यापद्यति नै अवको हाम्रो लक्ष हुनुपर्छ |

विश्वगुरू ब्यासप्रतिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण भक्ति मेकियावेली शिक्षा पद्यतिलाई नेपाली समाजबाट विस्थापित गरेर हुन्छ | यो कुरा पढेर धेरै गुरूहरूले खिस्सी गर्नेछन् - तर सत्य यही हो |

नेपालका प्रत्येक बालबालिका वेदब्यास बन्ने सामर्थ्य छ र यो सामर्थ्यलाई जगाउने कामको आरम्भ वेदब्यासलाई सम्झेर होइन, उहाले लेखेका कितावहरू पढेर हुन्छ |

भाषा जुन सुकै होस्, जाति जुन सुकै होस्, भौगोलिकता जहाँ होस् तर आफ्नो मौलिकताको रक्षा गर्न आफै अगाडी सर्नुपर्छ | आत्मविश्वास, गुरूप्रतिको श्रद्धा तथा प्रतिमापरिवर्तनको अदम्य इच्छाशक्ति हाम्रा शक्ति हुन् |

अन्त्यमा, परोपकाराय पुण्याय पापाय परपीडनम् - अर्थात् परोपकार हाम्रो मन्त्र हो र अरूलाई पीडा दिनु पाप | हामी घृणाको बाटो होइन प्रेमको बाटो हिड्ने छौँ | विश्वगुरू वेदब्यासका प्रति सादर नमन |

बन्दे गुरुस्ते चरणारविन्दम् |

गुरूपूर्णिमा - बैकल्पिक शिक्षानीतिको खोजि

गुरुपूर्णिमाको अवसरमा हामी सबैले प्राचीन गुरुकुल पद्यतिको शिक्षा (नि:शुल्क) को आधुनिकीकरण गर्ने र लोभ, द्वन्द, घृणा, विभाजन तथा जातीयताको विषाक्त चिन्तन हुर्काउने मेकियावेली शिक्षा पद्यतिलाई जरैदेखि उखल्ने प्रतिबद्धता गर्नुपर्छ |

मेकीयावेली शिक्षा पद्यतिले आमा, गुरू, आफन्त, दिदीबहिनी तथा पत्नीको मायालाई समेत पैसासंग तुलना गर्नेहुँदा केवल जागिरेहरू उत्पादन गर्न सक्छ |

अन्न उत्पादन गर्ने किसान भोको भएको बेलामा अन्न खुवाएर ज्यान जोगाउने अविभावक, आफुले जन्माएको सन्तान दिएर घरजम गराइदिने सासु-ससुरा. यो संसारमा शरीर दिएर हुर्काउने आमावुवा, शिक्षादिएर गर्न सक्ने बनाउने शिक्षा गुरू, विश्व नै आफ्नो परिवार हो भन्ने आध्यात्मिक शिक्षा दिने गुरूलाई नै पैसामा तौलने शिक्षाले नेपालीहरू पीडित छन् |

एस्तो मेलियावेली शिक्षाको विकल्प गुरुकुल नै हो | अव हामी गुरुकुलतिर फर्कनै पर्छ | नि:शुल्क शिक्षा हुनुपर्छ भनेर राजनीति गर्नेहरूले पनि यो कुरा वुझ्नुपर्छ तर विदेशी संस्कृतिको जालोमा तिनले यो कुरा सोच्न पनि सक्दैनन् |

पुरानो समयमा नेपालमा प्रचलित गुरुकुल पद्यति (नि:शुल्क) को शिक्षालाई ज्यानफालेर स्थापित गर्न लागेका गुरूहरूको पनि बूढो भएपछि चेत खुलेको छ | आफैले चलनमा ल्याएको शिक्षामा दीक्षित भएका छोराछोरी र नातिनातिनाहरूले मनिता नगर्ने र वृद्धाश्रमको विकास गर्न थालेपछि झस्किएका छन् |

यदि अहिलेको जेनेरेशन आफ्नै छोराछोरीको मायालु छायामा वृद्धवस्था विताउन चाहन्छ भने आफ्ना नातिनातिनालाई गुरूकुल पद्यतिको शिक्षाका लागि प्रेरित गर्नुहोस् |

मेकियावेली शिक्षाले मान्छेलाई पैसा कमाउन सक्ने मसीन बनाउँछ, माया, प्रेम तथा करुणा भएको मान्छेको उत्पत्ति गुरुकुल शिक्षा पद्यतिबाट नै हुन्छ |

पैसाको अगाडी मानवीयताताको पाटोलाई महत्वपूर्ण नठान्ने चिन्तनको विकास गर्नुनै मेकीयावेली शिक्षानीतिको सबैभन्दा ठूलो दोष हो | नेपालको वर्तमान पुस्ता यो रोगबाट निकै अतिक्रमित भैसकेको छ |

Generation-gap को काल्पनिक सिद्धान्त बुनेर यो अतिक्रमणलाई बैधानिकता दिने प्रयत्न गरिएको छ | मातृदेवो भव, पितृदेवो भव, अतिथि देवो भवका पद्यतिहरूलाई "हिन्दू धर्मका विषय" बनाउने काममा मेकियावेली शिक्षा सफल भएको छ |

अव पनि हामीले आफ्नै जरोकिलोतिर फर्केर आधुनिक गुरूकुल पद्यतिको शिक्षा प्रणाली स्थापित गर्न सकेनौं भने नेपालका गाउँगाउँमा वृद्धाश्रम, शिशु-स्याहारसुसार केन्द्रहरूको स्थापना हुनेछन् |

आफ्नैले स्थापित गरेको मेकियावेली दीक्षाले आफु विस्थापित भइने बुझेपछि यी पुराना पुस्ताका व्यक्तिहरू पुराण गराएर "वृद्धाश्रम निर्माण गर्न तम्सिएको पाइन्छ |

अव उहाँले बुझ्नुपर्छ, अवका बालबालिकालाई मेकियावेली शिक्षापद्यतिबाट उद्धार गर्न गुरूकुल पद्यतिको विकास हुनुपर्छ | अग्रजहरूको सक्रियता वृद्धाश्रम निर्माणतिर होइन गुरूकुलको पुनस्थापनातिर जानुपर्छ |

नेपालका हरेक नागरिकले आफ्नो परिवारको मायाको छायामा मर्ने अवसर पुनस्थापित हुनुपर्छ | हाम्रो मृत्यु आफ्नै सन्तानको काखमा हुनुपर्छ, वृद्धाश्रममा होइन |

तर्पण, श्राद्ध, क्रियाआदि शास्त्रीय पद्यतिहरूको कार्यान्वय घरबाट हुन्छ वृद्धाश्रमबाट होइन | एस्तो पद्यतिको स्थापना गुरूकुलबाट हुन्छ, मेकियावेली बोर्डिंग स्कूल र विविबाट हुँदैन |

चुरो कुरो बुझेपछि पनि गुरुकुल शिक्षापद्यतिको पक्षमा उभिन नसक्नु आत्महत्या हो | भाषा जुनसुकै होस् शिक्षापद्यति चै गुरूकुलीय नै हुनुपर्छ |

आफ्ना गुरूहरूलाई स्मरण गर्दैगर्दा आफ्नै जरोकिलो र संस्कारमा आधारित "आधुनिक गुरूकुल"को पुनर्स्थापना कसरी गर्न सकिन्च्छ भनेर पनि सोच्नु र कार्यपद्यतिको विकास गर्नु पर्ला है |

हामी त यो पद्यतिको पुन:स्थापनातिर अग्रसर भैसकेका छौँ, तपाईंहरू अल्मलिनु भएन | अन्य विषयमा कुरा नमिले पनि शिक्षाका सवालमा सहकार्य गरौँ |

समस्त गुरूहरूमा हार्दिक नमन

घृणावादको पासो नेपाली विद्वानहरू

जव कुनै व्यक्ति आफ्नो क्षमता, विद्वता तथा कार्यले सर्वग्राह्य हुन्छ, त्यसवेला ऊ सबैको साझा बन्न पुग्छ | जातीयता, क्षेत्रीयता, भाषाआदि गौण हुन्छन् |

संस्कृत भाषाका आदिकवि ऋषि बाल्मिकीको जन्म शूद्रकूलमा भएको थियो | उनले रामायण लेखे | आज सबै सनातन वैदिक धर्मावलम्बीहरूले मन्दिरमा राखेर पूजाआराधना गर्छौं |

प्रसिद्ध ऋषि श्रीनारद शूद्र दासीपुत्र थिए | उनको त्याग, ज्ञान, तपस्या तथा लोककल्याणकारी स्वभावले गर्दा उनी आज सबैका आराध्य बनेका छन् | उनको विनम्रता देखेर ऋषिहरूले उनलाई आफैसंग राखेर शिक्षादीक्षा दिएको कुरा भागवतमा उल्लेख छ |

तनहुँको ब्यास नगरपालिकामा जन्मेका ऋषि द्वैपायन ब्यास पनि तल्लो जात मानिने माझिकी छोरी सत्यवतीका सन्तान थिए | उनले आफ्नो अदम्य संकल्प शक्तिका कारण शिक्षादीक्षा प्राप्त गरे, अठार पुराण, ब्रह्मसूत्र तथा महाभारतजस्ता ग्रन्थहरूको रचना गरे | आज हामी सबैले उनलाई आफ्नो आध्यात्मिक गुरूको रूपमा पूजा गर्छौं |
श्रीसूतजी वेदब्यास कै प्रत्यक्ष शिष्यथिए | उनी जन्मेको जात पनि शूद्र नै थियो भन्ने कुरा पुराणहरूमा उल्लेख छ | उनको विद्वताका कारण नैमिषारन्य क्षेत्रमा उपस्थित भएका ऋषिहरूले उनैलाई सर्वोच्च आसनमा बसालेर पूजा गर्दै पूराण सुनेका थिए भन्ने पूराणमै उल्लेख छ |

महाभारतका अनुसार धृतराष्ट्रका महामन्त्री विदूर शूद्रजातिका थिए | उनको विद्वता तथा तपस्याका कारण उनी पाण्डव तथा कौरवहरूको सभामा भीष्मपछि सबैभन्दा पूजित व्यक्ति थिए |

क्षेत्रीय जातिमा अवतार ग्रहण गरेका भगवान्रा श्रीरामले शूद्रजातिमा जन्मेकी सवरीको जूठो र क्षत्रीका छोरा श्रीकृष्णले विदूरकी पत्नीको जूठो सजिलैसंग ग्रहण गरेका थिए |

नेपाल कै सन्दर्भमा हेर्ने हो भने पनि बानेश्वरको प्रसिद्ध छ्क्कुबक्कु मन्दिरका पूजारी दलित छन्, प्रसाद ग्रहण गर्दा कसैलाई समस्या छैन | काठमाडौँ उपत्यकामा थुप्रै मन्दिरहरू छन् जहाँ दलितहरूको पूजा स्वीकार गरिन्छ |

नेपालका अन्य भागहरूमा पनि धेरै पूजारीहरू दलित छन् | यस्ता ठाउँहरूको खोजि हुन वाँकी नै छ भने जस्तो महत्वपूर्ण संस्कारमा विश्वकर्मालाई पगरी नगुथाई जन्ती अगाडी बढ्दैन |

यस भन्दा पनि महत्वपूर्ण कुरा दलित भनेर चिनिने समुदायहरूसंग पुर्ख्यौली सीप हुन्छ | उनीहरूका सीपहरूले उनीहरूको आफ्नो आर्थिकस्तर उकास्ने काम गर्छ, आत्मनिर्भर गराउने काम गर्छ | उनीहरू सबै शिल्पी हुन्छन् |
मेकियावेली शिक्षा पद्यतिलाई अङ्गीकार गरेपछि यी शिल्पीहरू आफ्नो पुर्ख्यौली पेशाबाट विस्थापित भए | यी विस्थापित वर्गहरूलाई प्रयोग गरेर जातीयघृणावादको विकास गरियो |

संस्कृत र ब्राह्मण-क्षेत्रीहरूलाई "दलितवाद"का लागि जिम्मेदार ठानियो | दलित नामक काल्पनिक ब्यानर निर्माण गरेर दलितहरूलाई बाहुनविरुद्ध घृणावाद बलियो बनाउन प्रयोग गरियो |

भारतका डा.अम्वेडकरले मेकियावेली शिक्षामा आधारित भएर गुरुकुल पद्यतिको विरोध गरे | मेकियावेली शिक्षाको जगमा उभिएर छुवाछुत समाप्त पार्न ब्राह्मणहरूलाई तारो बनाएका अम्वेदकरको आरम्भ नै गलत भएकोले भारतीय दलितहरूको वास्तविक जीवनशैलीमा कुनै फरक परेको देखिन्न |

बालगंगाधर तिलक, महात्मा गान्धी, विनोवा भावे, महात्मा फूले, डा. सावरकर, मदनमोहन मालवीय, स्वामी विवेकानन्दआदिले मेकियावेली शिक्षाको कू-प्रभाव बुझेर छुवाछुतको कुरीतिलाई जोगाउन शास्त्रीय बाटो अंगाले तर मेकियावेली शिक्षाको कठोरतामा यी टिक्न सकेनन् |

नेपालमा सबैभन्दा पहिला जोसमनी सन्तहरूले शास्त्रीय आधारमा छुवाछुत रुपी कलंक समाजवाद मेट्ने प्रयत्न गरेका हुन् र त्यस बखत आंशिकरुपमा सफलता पनि प्राप्त गरेका हुन् तर मेकियावेली शिक्षाको घृणावादी सोचमा विकसित भएको दलितवाद र दलितवाद विरुद्ध विकसित भएको सम्भ्रान्तवादले छुवाछुत हट्न/हटाउन दिएन |

दलितकार्डलाई प्रयोग गरेर सम्भ्रान्त भएका दलित नेता तथा विद्वानहरू र दलितको कार्डलाई जीवित राखेर भोट जोगाउने राजनीतिज्ञ र धर्मनिरपेक्षताको खोल ओढेर धर्मपरिवर्तनको बलियो आधारका रुपमा दलितहरूलाई प्रयोग गर्ने इसाईहरूको षडयन्त्रको भूमरीमा दलित छन् |

सबैभन्दा उदेक लाग्ने कुरा त के हो भने - यी समुदायहरू आफ्नो रैथाने सीपबाट विस्थापित भएका छन् र घृणावादका बलियो सिपाहीका रूपमा आफ्नो छिमेकी विरुद्ध प्रयोग हुँदैछन् |

आज विश्वले अनुभव गरिसकेको छ, मेकियावेली शिक्षा पद्यतिको परिणाम घृणावाद नै हो | जातिजातिविचमा, भाषा भाषाक बीचमा, देश-देशकाविचमा समुदाय-समुदायका विचमा पहिचानको मुद्दा उठाएर झगडाको वीऊ रोप्ने र झगडालुहरूको मतियार बनेर आफ्नो झन्डा गाड्ने षड्यन्त्र नै मेकियावेली शिक्षाप्रणालीको मुख्य लक्ष हो जुन नेपाली समाजमा देखिएको छ |

उदाहरणका लागि संसारको सबैभन्दा ठूलो प्राचीन साहित्य र दर्शन भएको संस्कृत भाषालाई "बाहुनको भाषा, शोषकहरूको भाषा, छुवाछुतवादीको भाषा, मृतभाषा" भनेर सर्वसाधारणलाई भ्रमित पार्दै अंग्रेजीको प्रसार गर्ने/गराउने र त्यसका माध्यमबाट धर्म-संस्कारहरूमा प्रहार गर्दै सामाजिक, सांस्कृतिक सद्भाव विथोल्न दुष्कर्म यसैका माध्यमबाट भएको हो |

मेकियावेली शिक्षानीतिका पक्षधर नेपाली शिक्षाविद तथा राजनीतिज्ञहरूले जवाफ दिनुपर्छ कि संस्कृत त बाहुनको, अन्धविश्वासको भाषा भएकोले अस्वीकार्य थियो तर अन्य रैथाने भाषा संस्कृतिको विकास किन रोकियो ?

मेकियावेली पद्यतिले सबैभन्दा पहिले समग्र भारतवर्षलाई भावनात्मकरूपले एकसूत्रमा बाध्ने संस्कृत भाषाउपर प्रहार गरेर कमजोर बनायो त्यसपछि रैथानेहरूको "पहिचान स्थापना" स्थपनाको भ्रम फैलाएर अंग्रेजी लादियो | नेपालमा पनि यही भयो र भैरहेको छ |

शिक्षाविदहरूले जवाफ दिनुपर्छ - के संस्कृत विस्थापित भएपछि किन रैथाने भाषा-पहिचानको विकास हुनुपर्ने ठाउँमा किन अंग्रेजीको विकास हुँदैछ ? अंग्रेजी र अंग्रेजीसंग भित्रिएको इसाईले देश र जनताको कुन पहिचान स्थापित गर्यो ?

साँचो कुरा त के हो भने संस्कृत भाषालाई विस्थपित गरेर अंग्रेजी र त्यसका माध्यमबाट भित्रिएको "दास-मानसिकता"का विषयमा विद्वानहरूले चालनै पाएनन् | मेकियाबेली शिक्षानीतिले आफ्नै धर्म, सम्पर्कभाषा, गुरूकुलीय शिक्षापद्यति, अर्थनीति, राज्यराष्ट्रको राजनैतिक पद्यतिले सु-सम्पन्न भारतवर्षीय जनतालाई विदेशीको दासतामा गौरव गर्ने नागरिकमा परिवर्तित गरिदियो |

सबै विधामा सार्वभौमिकता सम्पन्न नेपाली जनताहरू मेकियावेली शिक्षानीतिको चेपुवामा परेर आफ्नो मौलिकता गुमेका "गौरवशाली दास"हरूमा परिवर्तित भएका छन् | आधुनिकता र विज्ञानका नाममा मेकियावेली शिक्षानीतिले नेपालीहरूको सबैभन्दा बढी मानसिक शोषण गरेको छ, ब्लेकमेलिंग गरेको छ |

दलितवाद होस् वा बाहुनवाद दुबैको अन्त्य हुनु आवश्यक छ | समाजवाद दलितवाद र बाहुनवाद दूबैलाई विस्थापित गर्न कार्यक्रम नै बनाएर, अत्यन्त उत्साहपूर्ण तवरले मैले माथि दिएका उदाहरणहरू पाठ्यपुस्तकहरूमा समावेश गरेर पढाइनुपर्छ |

दलित, राजनैतिक तथा गैरसरकारी संस्थाहरूले उपरोक्त उदाहरणहरूको प्रयोग दलितगैरदलित दुबैका विचमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ | यी महापुरुषहरू सबैको साझा भएकाले दलित-गैरदलितहरूको परम्परागतमा आएको गलत सोचको अन्त्य हुन्छ |

जव दलित तथा गैरदलित दूबैले संगै बस्दा आफ्नो गोत्र तथा पूर्वजहरूमा कुनै प्रकारको विभेद नरहेको थाहा पाउँछन्, स्वभावाविक रूपमा हाम्रो सोचमा रहेको दलितवाद र बाहुनवाद समाप्त हुन्छ |

र एस्तो सकारात्मक शिक्षाको सबैभन्दा ठूलो वाधक शक्ति नै "मेकियावेली" शिक्षा पद्यति हो | मेकियावेली शिक्षाको कू-प्रभावबाट जोगिएको इन्डोनेसियाको बाली प्रान्त जातीय घृणावादी चिन्तनबाट मुक्त छ |

इन्डोनेसियाको बालीमा वालीमा चारैजात छन् तर छुवाछुत छैन | हिन्दूहरूका जातजातिविच कुनै प्रकारको घृणावाद छैन | शूद्रको (मजदूर) सन्तान बाहुन हुन्सक्छ, बाहुनको छोरी मजदुर हुन्सक्छिन् | काम छुवाछुतको कारण बन्ने छैन |

वैदिक शास्त्रमै रहेका उपरोक्त उदाहरणलाई प्रयोग गरेर छुवाछुतवादी चिन्तनलाई समाजवाट सजिलै निमिट्यान्न पार्न सकिन्छ | यो सबैभन्दा सकारात्मक बाटो हो |

समाजमा गहिरोसंग जरो गाडेको घृणावादलाई विस्थापित गर्न मेकियावेली शिक्षालाई गुरुकुलीय रैथाने पद्यतिले विस्थापित गर्नुपर्छ | आफ्नो मौलिक रैथाने जरोकिलोको गौरवलाई जागृत गर्न गुरुकुल शिक्षा नै चाहिन्छ |

विज्ञान सबैको लागि एक समान हुन्छ | संसारको जुनसुकै कुनामा विज्ञानको परिणाम एकै हुन्छ | तर सामाजिकशास्त्रका नियमहरू एकसमान हुँदैनन् | इतिहास, परम्परा, मौलिकताहरू एकै हुँदैनन् | त्यसैले अंग्रेजहरूले विकास गरेको शिक्षा पद्यति उनीहरूको लागि अनुकुल भए पनि हामी नेपालीहरूको लागि अनुकुल हुँदैन |

देश विदेशी राजनीतिको दासत्वमा छदैंछ | अव नेपाली विद्वानहरूले मेकियावेली शिक्षापद्यतिसंग भित्रिएको "दास-मानसिकता"बाट मुक्त हुने प्रयत्न गर्नुपर्छ | नत्र नेपाल विद्वान-दासहरूको देशका रूपमा परिचित हुनेछ |

आफ्नो जरोकिलोसंग www.jarokilo.org जोडिएर सबैखाले विभेदहरूको प्रेमपूर्वक अन्त्य गर्ने संकल्पमा हाम्रो सहभागिता अनिवार्य भएको छ |

सबैको कल्याण होस्, स्वस्ति हो, जय होस् |

लाजमर्दो सत्य

भारतवर्षबाट संस्कृत शिक्षालाई पद्यतिलाई विस्थापित गरेर अंग्रेजी भाषा र संस्कृति लाद्न बृटिश कुटनीतिज्ञ Thomas James Babington Macaulay (१८००-१८५९) ले सन् १८३६ मा विकसित गरेको शैक्षिक नीतिलाई सन् १८३७तिर तत्कालीन इस्ट इन्डिया कम्पनीले भारतीय उपर थोपरेको थियो | वि. स. २०२८ सालमा नया शिक्षानीति र २०४६ को राजनैतिक परिवर्तनले नेपालमा पनि Macaulay कै शिक्षानीति अवलम्वन गर्ने नीति लियो |

धुर्त्याई र छलका पर्यायवाचीका रूपमा चिनिने इटालियन दार्शनिक Machiavelli को छलपूर्ण तथा द्विजिब्रे सिद्धान्तबाट प्रभावित भएका Macaulay ले भारतवर्षमा यसको ब्यबहारिक जग बसालेका हुन् | नेपालीहरूले त्यहींबाट वर्तमान शिक्षा पद्यति नेपालमा भित्राएका हुन् |

कुरो भाषाको होइन, नियतको हो | वि.स. २०२८ सालमा नेपालमा पाइला टेकेको नया शिक्षानीतिले २०७४ सम्म आउँदा आत्मनिर्भर नागरिकको विकास गर्नुको सट्टा पलायन मुखी, चरम अवसरवादी तथा एक्काईसौं शताब्दिमा पनि घृणावादी राजनीतिमा सक्रिय हुने नागरिकहरू विकसित गरेको छ | आत्मविश्वास भएका नागरिकहरूको खडेरी परेको छ |

सबैका लागि शुलभ र सस्तो शिक्षाको कुरा गर्दागर्दै पनि देशको शिक्षा "गरिव र धनीका" लागि फरक-फरक भएका छन् | सरकारी विद्यालयहरू गरिवका छोराछोरीलाई गुणस्तरहीन शिक्षा प्रदान गर्ने स्थलका रुपमा जीवित छन् भने धनभएकाहरूका लागि अंग्रेजी-स्कूलहरू उभिएका छन् |

मेकियावेली शिक्षानीति स्वीकारेको देशको जुन दुर्गति हुनुपर्थ्यो, त्यो त्रासदी आज नेपालीले प्रत्यक्षरूपमा भोग्नु परिरहेको छ | द्वैधशिक्षानीति, पलायनमा विश्वास गर्ने शिक्षितवर्ग, आफ्नो भन्दा विदेशीको भनाइमा विश्वास गर्ने राजनीतिज्ञ र विद्वान-दासहरूको जमात यसका प्रत्यक्ष फल हुन् |

धुर्त्याईका लागि वदनाम Machiavelli ( १४६९-१५२७) शिक्षा पद्यतिका हजारौं उपयोगिता होलान् तर नेपालमा यो शिक्षानीति आरम्भ भएपछि -
१. नेपालको रैथाने शिक्षापद्यतिको विनाश भएको छ |
२. शिक्षा निशुल्क हुनुपर्छ भन्ने गुरुकुलीय मान्यतामा पूर्णविराम लागेको छ |
३. रैथाने शिक्षापद्यतिहरू समाप्त भएका छन् |
४. मान्छे अंग्रेजी भाषा र चिन्तन पद्यतिको दास भएको छ |
५. विदेशीले लेखेको र बोलेको कुरालाई प्रमाणिक ठान्ने पक्षपाती सोचले ग्रस्त भएको छ |
६. सबैथोक पैसा हो भन्ने उग्रपन्थी सोच र ब्यबहारले आक्रान्त भएको छ |
७. आफ्ना प्राचीन साहित्य, विज्ञान, राजनैतिक तथा ब्यस्थापकीय चिन्तनहरूलाई "धार्मिक" र विदेशी चिन्तनलाई धर्मनिरपेक्ष मान्ने सोचले ग्रस्त भएको छ |
८. हरेक विषयको मानदंड "विदेशीले तयार गरेको नै ठीक" भन्ने मानसिकताबाट ग्रस्त भएको छ |
९. जातीय तथा क्षेत्रीयताका विवादमा फसाएर आफ्नो दूनो सोझो गर्ने
१०. अंग्रेजहरूको बौद्धिक दासत्व गर्ने विद्वान-दासहरूको विकास गर्ने
११. आफ्नो मौलिकताको संरक्षणको पक्षमा उभिनेहरूलाई अन्धविश्वासी, प्रतिगामीको कित्तामा उभ्याउने
१२. परनिर्भर बनाउने
१३. शिक्षा व्यापारको बलियो माध्यम बनेको छ |
१४. विविहरू बेरोजगार उत्पादन गर्ने कारखानामा रुपान्तरित भएका छन् |
१५. राजनैतिक संस्थानहरू दलाली गर्ने व्यक्तिहरूको सिन्डिकेट बनेका छन् |


अव यसको विकल्प विकसित भएको छ | यदि तपाईं विकल्प वारे जान्न इच्छुक हुनुहुन्छ भने इनबक्समा संदेश प्रेषित गर्नुहोला |