गोरखनाथ पन्थ र नेपाली मूलका भारतीय मुख्यमन्त्री

महायोगी गोरखनाथको जन्म सुदूर पश्चिम नेपालको कुनै क्षत्रीय परिवारमा सन् ११०० - १२०० का विचमा भएको विश्वास गरिन्छ | यी प्रसिद्ध नाथपन्थका संस्थापक मानिन्छन् भने नेपालको एकीकरण गर्ने राजा पृथ्वीनारायण शाहका गुरू यसै नाथ परम्पराका योगी रहेका थिए र हाल सम्म पनि नेपाली मुद्रामा गोरखनाथको उल्लेख गरिन्छ |
महायोगी गोरक्षनाथ स्वयम् भने आफु नाथ परम्पराको एउटा विनम्र प्रचारक मात्र भएको निवेदन गरेका छन् भने गोरक्षनाथका अनुयायीहरू निजलाई भगवान शंकरको अवतारका रूपमा आराधना गर्छन् | नाथ परम्पराले संसारको सृष्टिकर्ता भगवान् शंकरलाई मान्छन् भने त्यागमय जीवन र रहस्यमय उपासना पद्यतिहरूका माध्यमबाट मोक्ष प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने यिनको दार्शनिक मान्यता हुन् |

अद्वैतवाद गोरक्षपन्थको मूल गन्तब्य रहेको छ | असलमा नेपाल गोरक्षपन्थको मूल थलो हो| गोरक्षपन्थ नेपाल हुँदै भारत पसेको हो | काठमाडौं उपत्यका तथा पश्चिमी नेपालका पहाड तथा तराई भाग प्रमुख नाथ योगीहरूका उपासना स्थलहरू छन् |

हालै भारतीय राज्य उत्तरप्रदेशको मुख्य मन्त्रीका रूपमा आदित्य नाथ योगी अजय\सिंह बिष्टले मुख्य मन्त्रीको जिम्मेवारी पाएका छन् | यिनको जन्म पोड़ीगढवालको विष्ट परिवारमा भएको र सो भारतको यो भूभाग तथाकथित सुगौली सन्धि भन्दा पहिला नेपाल नै रहेको कुरा बज्रसत्य हो |

यस अर्थमा हाल विश्वको छैठों ठूलो जनसंख्या भएको भारतीय राज्य उत्तरप्रदेशले नेपाली मूलको मुख्यमन्त्री पाएको छ | साथै, गोरखपुर जहाँ नाथ परम्पराको मुख्य पीठ छ, त्यो पनि कुनै समयमा नेपालकै अंग थियो |

आजभोली भारतीय मिडियाहरूले उछाल्ने गरेको शब्द "भारतीय मधेशी" बस्तुत गलत त भ्रामक प्रचार हो | असलमा, वर्तमान नेपालसंग जोडिएका अधिकांश भारतीय भूभागमा निवास गर्ने सबै जनता नेपाली मूलका भारतीय नै हुन् |

"भारतीय मूलका मधेशी" शब्दको प्रयोग भ्रमपूर्ण र विभाजनकारी अभिप्रायले भएको हो | आदित्य नाथ भनिने अजयसिंह विष्टको उदयले भारतीय मिडियाहरू स्पस्ट हुनुपर्छ कि रोटीबेटीको सम्बन्ध केवल तराईमा होइन सुदूरपश्चिमको पहाडी भागमा पनि रहेको छ | सुदूरपश्चिममको ठूलोजनसंख्या पौडीगडवाल, कुमायु भारतीय भूभागसंग रगतको सम्वन्ध राख्छ जुन सन् १७५० पूर्व बृहद नेपालकै अभिन्न अंग थिए |

नेपाली मूलका भारतीय मुख्यमन्त्रीलाई बधाई छ | यो तत्थ्य उनीलाई पनि हेक्का रहोस् |

भान्छा सरोकार : जस्तो खायो अन्न तेस्तै हुन्छ मन

जस्तो खायो अन्न तेस्तै हुन्छ मन : भान्छा सरोकार 

श्रीमद्भगवद्-गीतामा भगवान श्रीकृष्णले भोजनका विभिन्न प्रकृति, तिनले व्यक्तित्वमा पार्ने प्रभावका विषयमा यसरी वर्णन गर्नुभएको छ :

जुन भोजनले आयु, सत्व, बल, निरोगता, सुख र प्रेम बढाउँछ, जुन रसयुक्त, केही चिल्लो, हितकारी, खाँदा मनमा आनन्द मिल्छ, एस्तो भोजन सात्विक हुन्छ | १७/८

तीतो, अमिलो, चर्को, ज्यादै तातो प्रकृतिको, पिरो र मुखलाई असजिलो पार्ने भोजन राजसिक हुन्छ | एस्तो भोजनले दुख. शोक तथा रोग उत्पन्न गर्छ | १७/९

बासी, स्वाद विग्रेको, गन्हाएको, जूठो, छुन पनि घीन लाग्ने भोजनहरू तमोगुणी हुन्छन् | यस्ता भोजनहरू खराव मान्छेहरूलाई मन पर्छ | १७/१०

भगवान् श्रीकृष्णका अनुसार “भोजनको शुद्धीकरण नभएसम्म सत्व अर्थात् विचारमा” पवित्रता उत्पन्न हुने सक्दैन | हरेक प्राणीका लागि भोजन अनिवार्य हुन्छ | जिउनका लागि भोजन गर्नैपर्छ | पशुहरूका लागि प्रकृतिले नै भोजन तोकिदिएको हुन्छ | उदाहरणका लागि बाघले घाँस खादैन न गाई-बाख्राले मासुनै खान्छन् | तर यी दूबैले अन्न खान सक्छन् | अन्न यिनको प्राकृतिक भोजन होइन |

आयुर्वेदका विद्वान ऋषि चरकले (सन् ९००) आफ्नो प्रसिद्ध रचना चरकसंहितामा स्वास्थ्य जीवनका लागि तीनबटा सूत्र निर्धारित गरेका छन् आहार, निहार तथा विहार | भोजन नै जीवनी तत्व हो जसले निन्द्रा तथा यौनजन्य क्रियाकलापमा प्रत्यक्ष असर गर्छ | विहार शब्दले काम गर्ने क्षमतातिर इंगित गरेको हो भने निद्राले सुखमय जीवनतिर प्रेरित गरेको हो | भान्छाको उचित ब्यबस्थापनले कार्यको प्रकृतिअनुसार भोजन आपूर्ति गर्छ | काम अर्थात् परिश्रमको प्रबृत्ति र प्रकार हेरेर भान्छाको ब्यबस्थापन हुनुपर्छ |

वैदिक साहित्यमा “भान्छा सरोकार तथा ब्यबस्थापन मन्त्रालय” महिलाहरूको जिम्मामा हुन्थ्यो | धेरैजसो नेपाली समाजमा आज पनि यो परम्परा कायम नै छ | आचार्य शंकरले माता अन्नपूर्णालाई भोजन तथा भान्छाका मालिक्नीको रूपमा स्तुतिगान गान गरेका छन् | प्राचीन दक्षिण भारतीय आलवार सन्त, श्रीवैष्णव आचार्यहरूले पनि श्रीदेवीलाई भोजन व्यबस्थापिकाको रूपमा आदर गरेका छन् |
नेपालीमा त झन् उखान नै छ – जस्तो खायो अन्न, त्यस्तै हुन्छ मन | रक्सी पिएर मातेको मान्छेबाट कसैले देवआराधनाको अपेक्षा गर्दैन |

अत्याधिक मासु खानेहरूबाट दया अथवा क्षमाको अपेक्षा गर्नुहुँदैन | मुस्लिम समाजमा अत्याधिक मासुको प्रयोग हुन्छ | असर स्पस्ट छ : मुस्लिम समाज हिंसात्मक बाटोमा हिंडीरहेको छ | मासु खानु उचित हो अथवा अनुचित हो भन्ने कुरा भन्दा पनि हिसाबाट आर्जित गरेको भान्छाले हिंसातिर नै प्रेरित गर्दो रहेछ भन्ने विषय अनुभव गरिएको छ |
भोजन र भान्छा सरोकारका विषयमा एउटा प्राचीन प्रतिनिधि कथा यहाँ उल्लेख गर्न चाहन्छु – ब्रह्मचारी र राजाको भान्छा | कथा यसरी छन् :

एक दिन एउटा सदाचारी ब्राह्मण घुन्दै एउटा राजाको महलमा पुगेर बास मांगे | राजाले खुसी भएर आफ्नो महलमा बास दिन स्वीकार गरे | राजाले धेरै आग्रह र कर गरेपछि ती ब्राह्मणले राजाको भान्छामा गएर टक्र्याएको सामग्रीबाट भोजन बनाएर खाए | अनि, तोकिएको ठाउँमा गएर सुते |

चानक राती उनको निद्रा खुल्यो | उनीले आफु सुतेको कोठामा थुप्रै सुन, धन-सम्पत्तिले भरिएका भाडाकुडा देखे | उनले आफुलाई रोक्न सकेनन् र आफ्नो बर्कोमा त्यहाँ भएका सामाग्रीहरू बाँधेर महलबाट बाहिरिए | प्रहरीहरूले को हौँ ? भनेर सोद्धा निर्धक्कसंग “म चोर हुँ” भनिदिए र ढोकेले पनि दरवारको कुनै ठूलो अधिकारी होला भनेर छोडीदिए |

बाटोमा हिड्दैजाँदा संयोगले उनलाई बेस्सरी “छेरउटी” लाग्यो | अन्तत: उनले गतराती दरवारमा खाएको सबै भोजन र त्यसको रस दीसाबाट बाहिरियो | त्यसपछि उनलाई आफुले गरेको चोरीप्रति ठूलो पछुताउँ भयो र उनी त्यो धनको पोको बोकेर राजदरवारमा पुगी आत्मसमर्पण गरे | राजाले पनि उनलाई जेलखाना पठाए |

जेल जाँदाजाँदै ब्राहमणले राजासंग एक पटक जेलमा आएर आफुसंग भेट गर्न अनुरोध गरे | आत्मसमर्पण गरेर चोरेको सबै सम्पत्ति फिर्ता गरेको कारण राजा अलि नरम भए | भोलिपल्ट बिहानै जेलखानामा राजा र कैदी ब्राहमणको भेट भयो | कैदी ब्राहमणले राजासंग “अस्ति मलाई भान्छामा उपलब्ध भोजन सामाग्रीहरू कहाँबाट राज महलसम्म आएको हो, खोजेर जानकारी पाऊं” भनि अनुरोध गरे |
राजाले आफ्ना सेवकहरूलाई अनुरोध बमोजिम गर्न आदेश दिए |

केही दिनपछि सेवकहरूले त्यो भोजन सामाग्रीका विषयमा : एउटा चोर नगरमा ब्यापार गर्न आएका ब्यापारीहरूको भोजन सामाग्री चोरेर भाग्ने क्रममा पक्राउ परेको र त्यो चोरेको सामाग्री स्वाभाविक रूपले राजश्वमा दाखिला गर्नु पर्ने भएकोले दाखिला गरी राजभान्छामा पठाइएको” भनेर प्रतिवेदन दिए |

कैदमा रहेका ब्राहमणले राजाबाट अन्नको स्रोतका विषयमा जानकारी पाएपछि “चोरबाट उठेको राजश्वको अन्न ग्रहण गर्दा आफ्नो मन चोरी गर्न विवस भएको” भन्ने बुझे | राजाले पनि “आइन्दा स्रोत नबुझिकन कुनै पनि अन्न भान्छामा प्रयोग नगर्न” निर्देशन दिंदै ब्राह्मणलाई जेलमुक्त गरे |

उपरोक्त कथाले भान्छा र त्यहाँ पाक्ने अन्नले मानवीय ब्यबहारमा पर्ने प्रभावका विषयमा सावधान गरेको छ | अन्न शब्दलाई शाब्दिक अर्थमा बुझ्नुभन्दा धन-आर्जनको अर्थमा बुझ्नु उचित हुन्छ | ठगी, घूसखोरी, चोरी, अज्ञात स्रोत र साधनबाट आर्जित गरेको सम्पत्तिले पाक्ने भान्छाले पेट भर्न सकिन्छ तर सन्तोष प्राप्त गर्न सकिन्न | सुख इन्द्रियसम्म सीमित हुन्छ भने सन्तोष अर्थात् आनन्द मनभित्रको गहिराईमा हुन्छ | छल, ठगी, चोरीआदिबाट आर्जित भान्छाले तिनै कुरामा प्रेरित गर्छन् भने परिश्रम तथा उचितबाटोबाट आर्जित धनले पाकेको भान्छाले असल काम गर्न प्रेरित गर्छ |

जसरी फोहोर वा मिलावट भएको पेट्रोलले मोटरमा समस्या आउछ, त्यसरी नै स्रोत नखुलेको, ठगी, चोरी वा छलबाट आर्जन गरेको भान्छाले मनमा समस्या उत्पन्न हुन्छ | अझैं वैदिक शास्त्रहरूले त कु-अन्न, कुपात्र तथा कुसंगतको फल यसै जीवनमा शारीरिक रोगका रूपमा देखिन्छन् भनेर किटान नै गरेक्क छन् |

अन्त्यमा, भोजन कस्तो खाने हो भन्ने निर्णय हाम्रो आफ्नो हुन सक्छ तर पेट भित्र गइसकेको अन्नले हाम्रो जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्ने भन्ने कुरा हाम्रो हातमा हुँदैन | त्यसैले हामी सबैले आफ्नो शरीरपछि आफ्नो भान्छाको विषयमा ख्याल गर्नुपर्छ | जे-पायो त्यही मुखमा हुल्नेहरू आफ्नो शरीर, मन र आत्माका सबैभन्दा ठूला शत्रु हुन् | त्यसैले आफ्नो भान्छा र भोजनमा सधैं सरोकार राखौं तथा निरोगी, आनन्दमय जीवन बाँचौं |

मानसिक विकारका प्रकारहरू

मानसिक विकारका (Mental disorders) प्रकारहरू

अमेरिकन मनोबैज्ञानिक परिषद्ले प्रकाशित गरेको मनोविज्ञान सम्वन्धि पुस्तकमा २०० बटा जति मनोबैज्ञानिक समस्याहरू उल्लेख छ | यी सबै मानसिक समस्याहरूलाई मुख्य छ ग्रुपमा विभाजित गरिएको छ |

चिन्ता (Anxiety) सम्वन्धि विकार
चिन्ता विकारको मुख्य लक्षणहरू प्रतिकुल अनुभूति, अत्याधिक डर तथा भविष्यमा पर्ने सक्ने समस्या अथवा खतरासंग जोडिएका हुन्छन् | चिन्तामा मनोरोगका ती सबै लक्षणहरू समावेश हुन्छन् जुन औषधीय प्रयोग र विना औषधि उपचार हुन सक्छ | विकारको अवधि, तीव्रताका तथा वातावरणका आधारमा उपचार विविधिहरूको प्रयोग हुन्छ | चिन्ता सम्वन्धि अमेरिकी संस्थाले चिन्तालाई पाँचबटा श्रेणीमा विभाजित गरेको छ : त्रास, अत्याधिक संत्रास, स्मरणगत मानसिक संत्रास, डर तथा सामान्यिकृत चिन्ता |

मनोभाव (Mood) सम्वन्धि विकार
मनोभाव समन्धि विकासरहरूलाई भावनागत विकार पनि भनिन्छ | यस्तो विकारमा अत्यन्त दुखी हुने अथवा अत्यन्त रमाइलो अनुभूति गर्ने जस्ता भावगत विषयहरू पर्छन् | डर, द्वैध चरित्र तथा मानसिक अवसाद (depression) प्रमुख हुन् | नेपाली मनोबैज्ञानिकहरूले नेपालको २०% जनसंख्या कुनै नकुनै प्रकारका मनोभाव सम्बन्धि समस्याले पीडित रहेको अनुमान गरेका छन् र अमेरिकामा भने यस्तो तनावले त्यहाँको करिव १२% जनता पीडित रहेका छन् |

मनोगत-विकार
मनोगत विकारमा मान्छेले आफुलाई आंशिक वा पूर्णरूपमा विर्संछ र आफ्ना विचारहरूमा बौद्धिक पकड गुमाउँछ | एस्तो अवस्थालाई बोलचालमा “मान्छे बहुलाएको” भन्ने गरिन्छ | मनोगत विकारले पिडीत व्यक्तिले नभएको कुरा देख्ने, सुन्ने र आफुलाई एक\दम फरकशैलीमा प्रस्तुत गर्छन् | उनीहरू मायावी संसारमा रमाउन थाल्छन्, उनको बुद्धिले शरीरउपर नियन्त्रण गुमाउँछ | यसको अन्तिम चिकित्सा “औषधीय” नै हुन्छ |

भोजनगत (Eating) विकार
जीवनमा भोजनको महत्व वारे भन्नु पर्दैन | विविध कारणले गर्दा धेरै खाने वा खाँदै नखाने बानीको विकास हुन्छ | जिरो फिगरका लागि खाँदै नखाने वा अत्याधिक वजन हुँदाहुँदै पनि दुब्लो छु भनेर हरबखत खाने, बस्तु, ठाउँ वा वातावरण विशेषमा खान नसक्ने जस्ता समस्याहरू भोजनगत विकारका केही उदाहरण हुन् | समय मै मनोगत कारणले उत्पन्न भएका मानसिक लक्षणहरूको मनोबैज्ञानिक उपचार हुन सक्छ तर रोग छिप्पिएपछि औषधीय उपचार गर्नुपर्छ | नेपालमा भोजन सम्वन्धि विकार धेरैजसो केटीहरू भेटिन्छ – भनेको सुनिन्छ |

भाव र लत (impulse and addiction) सम्वन्धि समस्या
आफ्नो मनोभाव नियन्त्रण गर्न नसक्नु पनि एउटा मनोसमस्या हो | आफ्नो मनोभावमा नियन्त्रण गुमाएकाहरूले निश्चित प्रकारको ब्यबहार गर्न आफुलाई रोक्न सक्दैनन् | उदाहरणका लागि केही मान्छेहरूले आफुलाई चोरी गर्नबाट रोक्न सक्दैनन् | जूवा, मदिरा, अत्याधिक यौन चाहनाआदि यसका केही उदाहरण हुन् | भाव-नियन्त्रण सम्वन्धि समस्या हुँदा पारिवारिक, सामाजिक तथा पतिपत्नीबीचमा ठूलै समस्या हुन्छ | यद्यपि केही मनोविज्ञहरूले यी मनदोषहरूको स्रोत आनुबंशिक हुनेतिर पनि इंगित गरेका छन् |

ब्यक्तित्व (personality) सम्वन्धि विकार
व्यक्तित्व सम्वन्धि विकार हुँदा व्यक्तिको दैनिक क्रियाकलापमा समस्या उत्पन्न हुन्छ | असलमा, व्यक्तित्व सम्वन्धि समस्याले ग्रस्त भएका व्यक्तिहरूले आफ्नो कार्यशैलीका कारण आफु र अरूलाई समस्यामा पार्न सक्छन् | व्यक्तिको सोचाई, काम गर्ने तरिका, सामाजिक ब्यबहारआदिले उसको व्यक्तित्व निर्धारित गरेको हुन्छ | मान्छेले जे-जस्तो ब्यबहार गर्छ त्यसैका आधारमा व्यक्तित्व निर्मित हुन्छ | व्यक्तित्वमा विकार उत्पन्न हुँदा नराम्रो सोच आउने, किरा-फट्यांग्रा देखि अत्यधिक डराउने, कसैको चरित्रमा अत्याधिक आशंका गर्ने आदि बानी हुन्छन् | यसै प्रकारले कुनै व्यक्तिले फरक-फरक मान्छेको रूपमा आफुलाई पाउँछ र त्यसै अनुसारको परिवर्तित ब्यबहार गर्छ भने एस्तो ब्यबहारलाई व्यक्तित्व सम्वन्धि विकार भनेर बुझ्नु उचित हुन्छ |

धार्मिक भुइचालो

भुईचालोका दूईवर्ष....धार्मिक भुइचालो 

भूइँचालोले घरवार मात्र विग्रेको होइन मन पनि विग्रेको हो | धेरैका लागि भुइचालो फलिफाप भएको छ | INGO/NGO का माध्यमबाट धेरैले रोजगारी पाएका छन् |

NGO/INGO का अगुवाहरूलाई "भूइचालो पर्यटन"को सुवर्ण अवसर जुटेको छ | यी भुइचालो-पर्यटकहरूले इन्टरनेटमा अपलोड गरेका फोटोहरू हेर्दा मन पोलेर, कुडिएर, रिसाएर, चिसियेर, खिजिएर र भरिएर आउँछ | यी भुईचालो पर्यटकहरूको पर्यटनले भुइचालो पिडितहरूलाई कति फाइदा भयो भन्न सकिन्न

तर ती तस्वीरहरू भुइचालो पीडितहरूले हेर्न सक्ने भने मनबाट बगेको आँशु आँखाबाट निस्कने थियो | अव फोटो बेचेर भूइचालोले छियाछिया भएको मनमा भुइचालो निम्त्याउने कामको अन्त्य हुनुपर्छ | भुईचालो बेचेर चर्चहरू थप्ने काममा रोक लाग्नुपर्छ |

भुइचालो पिडितहरूको सहयोगका लागि आफ्नो तन, मन तथा धन लगाउनेहरू पनि धेरै छन् | उनीहरू अगाडी नसरेको भए देशको इज्जत अझै लुटिने थियो | उनीहरू जीवित सत्य हुन् | धेरैले असल नियतले काम गरेका छन् |

चितवनका मोहन श्रेष्ठले (नाम परिवर्तन) आफ्नो दूईबिघा जग्गा बेचेर भूइँचालो पिडितहरुका लागि १८ बटा घर निर्माण गरे र त्यसका लागि आफै मजदूर बनेर खटे | यो सबै उनको आफ्नै दान हो भन्ने भनक समेत सहयोगप्राप्त गर्नेलाई छैन | क्यानाडामा बस्ने पंजावी मूलकी हरिप्रित कौरले आफ्नो घर बेचेर भूकम्प पिडितहरूका लागि चलाएको लंगरमा दान दिइन् | काठमाडौंका प्रसादले आठआना घडेरी बेचेर आफ्ना छिमेकीलाई बसोबासको ब्यबस्था गरे |

यस्ता हजारौं पात्र छन्, जसले यो देशको धर्म थामेका छन् | उनीहरूका लागि सहयोग न सेल्फीको विषय बन्न सक्यो न सरकारी अडिट को नै | यिनीहरूले सहयोग गरे किनभने सहयोग गर्नुपर्छ | सहयोगको कुनै मूल्य हुँदैन | हरेक पलमा आफ्नो सहयोगको मूल्य खोज्ने पश्चिमा NGO/INGO संग एस्तो आँखा र मन नै छैन |

एस्ता धेरै पात्र छन् जसले केवल सहयोगका लागि सहयोग गरे | चर्चा र सेल्फीका लागि सहयोग गरेनन् | असल नियतले र उचित व्यक्तिका लागि सहयोग गरेर सेल्फी लिनेहरू पनि प्रसस्त छन् | धेरैले सेल्फी खिज्दा आफ्नो छाक काटेर सहयोग गरेका छन् | विद्यार्थीहरूले सेल्फी खिचें किनभने उनको मनले पछि पनि त्यो सम्झन चाहेको थियो | उनीहरूको यो सेल्फी बिक्रिका लागि थिएन | धेरै डाक्टरहरूले पनि सेवा गरे किनभने त्यसबेला सेवा गर्नुपर्थ्यो | मैले आफ्नै खर्च बोकेर सेवामा खट्ने डक्टर चिनेको छु भेटेको छु |

फोटो बेचेर घर आफ्नो घर बनाउने समाजसेवीहरूलाई पनि मैले चिनेको छु | उनको लागि भुईचालो जानु समाज-सेवा फलिफाप थियो | अहिले आफ्नै कारमा हिड्छन्, आफ्नै घरमा बस्छन् |

एउटा कुरा पक्का हो : खराव नियत भएका व्यक्तिहरूले असल काम गर्न सक्दैनन् भने असल नियत भएका व्यक्तिहरूले खराव काम गर्न सक्दैनन् | हाम्रो सरोकार असल नियतका व्यक्तिहरूको असल कामसंग छ | खरावीहरूको प्रशंशा हुँदैन |

समयले मनका घाउँहरू पुर्दै लैजान्छ | तर केही व्यक्तिहरूको मनमा एतिविध्न गहिरा घाउँ लागेका हुन्छन् कि तिनका लागि सहयोग चाहिन्छ नै | एस्तो मनको घाउँ कोट्याएर औषधिमूलो गर्नुपर्छ | गाउँगाउँमा रहेका पुरोहित, गुरू तथा फुकफाक गर्नेहरूले एस्तो मल्हमपट्टी गरिरहनुभएको छ भने गर्नुपर्छ |

भुइचालोपछि काम नै भएन भनेर सरकारी प्रयत्नको निन्दा गर्नेहरूमा INGO/NGO कर्मीहरू नै अग्रस्थानमा छन् | किनभने एस्तो गर्नु उनीहरूको धर्म हो | सरकारले चाहिएजति काम गर्न सकेन तर नगरेको होइन | कर्मचारीहरू असल नियतले अहर्निश खटिरहेका छन् | धेरै सहयोगीछन् थोरै कामचोर र भातमारा छन् | आखिर उनीहरू पनि यही देशका साक्षी हुन्, भुइचालोले क्षति उनको मन र धनमा पनि भएकै हो |

मनको घाउँ निको पारिदिने नाममा बाइबलको किताव घोकाउने, विदेशी धर्म बोकाउने, आफ्नै धर्म तथा संस्कृतिबाट विस्थापित गर्न धर्मनिरपेक्षताको सरकारी मन्त्र प्रयोग गर्नेहरूसंग प्रतिकारको विकल्प छैन |

हामी नेपालीले भूइँचालोमा धेरै थोक गुमाइसकेका छौँ, अव आफ्नो धर्म, संस्कृति तथा परिचयमा भूइँचालो स्वीकार्य हुँदैन | भुइचालोबाट विग्रेको मन र भत्केको घर पुनर्निर्माण हुन्छ तर एकपटक धर्मसंस्कृतिमा भुइचालो गयो भने सधैंका लागि गुम्छ |

धर्मपरिवर्तन गरेपछि आफु जन्मेको हुर्केको र राम्रो/नराम्रो अवसरमा ओत लाग्ने आफ्नो सांस्कृतिक तथा धार्मिक सम्पदा सधैंका लागि गुम्ने छ | हामीले स्पस्ट भन्नुपर्छ - भुईचालोको मूल्यमा हामीले आफ्नो धर्म संस्कृतिको बलिदान दिन्नौं | एकमाथि अर्को पीडा थप्दैनौं |

मेरो मनमा सबैभन्दा बढी पीडा त्यतिबेला भयो जव घर पुगेर बुझ्दा भूइँचालोको भागवण्डा पनि राजनैतिक आस्थाका आधारमा लागेछ र घर भत्केकाहरूका लागि प्रार्थनाका लागि नया चर्च बनेछ | चर्चका लागि विदेशीहरूले पैसा खर्च गरे तर भत्केका घरहरू बनाउने जिम्मा जिससलाई मिल्यो |

चर्च बनाउनका लागि मिसनरी घर बनाउनका लागि जिसससंग प्रार्थना ! कस्तो अचम्म !! पढ्नै नजान्नेहरूका घरमा बाइबलका कितावहरू !!! सरकार आफ्ना जनताहरूको धार्मिक बलात्कार हेरेर, खेपेर बसिरहेको छ | मानवाधिकारको ढालमा गोरोछालाको अत्याचार रोक्ने यो देशमा कुनै निकाय छैन | कसैले बोल्यो भने - धर्मनिरपेक्षताउपर आक्रमण ठानिन्छ |

दूईवर्षपछि फर्केर हेर्दा, भूइँचालोले मर्माहत भएका मनहरू, भवनहरू, डाँडाकाँडाहरू विस्तारै रुपान्तरित हुँदैछन् तर डलर र बाइबलले निम्त्याईरहेका धार्मिक तथा सांस्कृतिक भूइँचालो अझै डरलाग्दो बनेर घरआँगनमा पुगिरहेको छ |

मेरो मन यहीं कुडिएको छ : लाचार सरकारी तन्त्रसंग, विकासको र पुनर्निर्माणको नाममा धर्मपरिवर्तनको अभिशाप बेच्नेहरूसंग र ती व्यक्तिहरूसंग जो धर्मपरिवर्तनका मतियार बनेर अनपढ र थिचोमिचोमा परेकाहरूलाई आफ्नै धर्म, संस्कृति तथा ओतदेखि विमुख गरिरहेका छन् |

म ब्रेनवासको भीड होइन !

म ब्रेनवासको भीड होइन !

अहिले राष्ट्रराज्य र राज्यराष्ट्रका बीच बहस आरम्भ भएको छ | यो एउटा सकारात्मक आरम्भ हो | तर राजनैतिक चासो राख्नेहरूमा एतिविध्न युरोपेली डोमिनेसन छ कि उनीहरू मुसलमानहरूले कुरान बाहेक र इसाईहरूले बाइबल बाहेक को कुनै विषय पनि सत्य नहुने अडान लिएझैं राज्यराष्ट्रका विषयलाई बहसको विषय नै ठान्न तयार छैनन् |

युरोप बाहेक विश्वका कुनै पनि मुलुक जातीय राष्ट्रका रूपमा सफल भएको एउटा पनि साक्ष छैन | मुस्लिमहरूको धार्मिक राज्य हो, यहुदीहरूको पनि धार्मिक राज्य नै हो | बौद्धहरूले पनि धर्मका आधारमा नै शासन गरिरहेका छन् |

धेरैले तपाईंहरूको कितावमा कोटेशन छैन भनेर अविश्वास प्रकट गर्छन् | पश्चिमाहरूले लेखेका कितावबाट उद्धरण दिंदा त्यो प्रमाणिक हुने र आफ्नै वैदिक वा अवैदिक विद्वानहरूले प्रकट गरेका विचारहरू साक्षका रूपमा उद्धरण गर्दा त्योअप्रमाणिक ठानिने चिन्तनको दरिद्रताप्रति दृढ असहमति व्यक्त गर्छु |

पश्चिमा विद्वानहरूका बैज्ञानिकखोजहरूको सम्मान गर्छु किनभने म तिनको उपभोक्ता हुँ तर उनका सामाजिक, राजनैतिक तथा धार्मिक चिन्तनको म ग्राहक होइन | त्यसैले उनीहरूले के लेखेका छन्, त्यो जान्नुपर्छ तर तिनको कुरालाई प्रमाणिक ठानेर मेरो चिन्तन हिड्दैन |

उनीहरूको समाज, धर्म तथा मानवशास्त्रीय मान्यताहरू मेरा लागि ज्ञान विषय अवश्य हुन् तर अनुकरणीय पटक्कै होइनन् | उनीहरूले जातीय विवाद नित्याएर नेपाल दुखेको पीडाका लागि उनीहरू भत्सनाका पात्र हुन् |

मेरो यत्ति भन्नुछ : अंग्रेजीमा लेखिएको दर्शन, समाजशास्त्र, राजनैतिक शास्त्र वा अन्य विधाहरू पढेर आफुलाई प्रमाणिक विद्वान ठान्नेहरूले एक पटक जिन्दगीमा प्राचीन संस्कृत, पालीमा रहेका चिन्तन परम्परालाई पनि पढ्नुपर्छ |

प्लेटोको रिपब्लिक भन्दा बुद्धकालीन रिपब्लिक धेरै उन्नत थियो | बुद्धकालीन विद्वानहरूले स्पस्ट लेखेका छन् "राज्य-राष्ट्र सबैका लागि हुन्छ | दासको राज्यमा, स्त्री, बालबालिकाहरू समाजका अभिन्न अंग हुन् |" तर प्लेटोको रिपब्लिक दास र स्त्रीहरूका लागि कत्ति थिएन |

आफ्नो संस्कृतिक इतिहासमा स्पस्टसंग अंकित राज्यराष्ट्रको उच्चस्तरीय राजनैतिक चिन्तन बुझ्न नसक्ने र आफ्नो सामाजिक धार्मिक तथा संस्कृतिक परिवेशसंग गोरु-बेचेको सम्म साइनो नभएका विदेशी "राष्ट्रराज्य" का लागि आफ्नो उर्जा खर्च गर्ने मूर्खतापूर्ण कार्य म त गर्न सक्दिन |

म ब्रेनवास भएकाहरूको सदस्य बन्न कत्तिपनि इच्छुक छैन | तपाईं नि ?

बुद्धको नेपाल

बुद्धको नेपाल 

बुद्ध नेपाल मै जन्मेका हुन् भनेर कोकोहलो गर्न भन्दा पनि आसन्न चुनावमा आफ्नो धर्म, संस्कृति तथा इतिहासको सम्मान गर्न सक्ने र आफ्ना छोराछोरी वा आफन्तलाई आशिर्वाद दिंदा असल (भ्रस्टाचार नगर्ने र गर्न नदिने मानिस) मान्छे बनेस भन्ने ऊम्मेद्वरलाई भोट दिनुहोला |

बुद्ध कुनै धर्म होइनन्, उपदेश होइनन्, हिनयान, महायान, बज्रयान केही होइनन् | उनी राजनीतिको कूटिल गोटी त हुँदैहोइनन् | जातीय धर्म हुन् भनेर त सोच्नै सकिन्न | बुद्ध सकारात्मक सोच हुन् | सुखमय जीवन हुन् | हामी नेपालीका लागि गौरव हुन् |

उनी समग्र राज्यराष्ट्र हुन् | उनी सबैका साझा हुन् | उनी नेपाली मात्र किन विश्वका आत्मा हुन् | उनी विश्व नागरिक हुन् | नेपालीको रैथाने धर्म, संस्कार तथा राजनैतिक जीवन्प्रणाली विदेशीको हातमा बेचेर बुद्धको नामको वदनामी नगरे हुन्छ | धर्मनिरपेक्षताको आवरणमा बौद्ध बनेका इसाई सोच त बुद्ध हुनै सक्दैनन् |

बुद्धका पूर्ववर्ति आचार्यले होस् वा बुद्धका उत्तरवर्ती चेलाले ठूलाटूला गुरुकुलहरू खोलेर शिक्षाको उज्यालो बाले | खोटोको मसी बनाएर, ताडपत्र, शीला, ताम्रपत्रहरूमा लेखेर आफ्नो विद्या अजर अमर वनाए | पाली र संस्कृतमा आफ्नोपनलाई अगाडी बढाए |

वैदिक साहित्यले बुद्धलाई बिष्णुको दशौं अवतारका रुपमा आराधना गर्छ | सबै हिन्दूहरूले बुद्धलाई आफ्नै ठान्छन् | बौद्ध-साहित्यमा वैदिकहरूको दावीको न् विरोध गरिएको छ न पुष्टि नै | बुद्ध स्वयम् ले यस विषयमा मध्यममार्ग अपनाएका छन् |

बुद्धको जन्म वैदिक सनातनी परिवारमा भएको हो भन्ने कुरा मूर्खले पनि बुझ्ने विषय हो तर हिन्दू परिवारमा जन्मेकै आधारमा बुद्ध हिन्दू नै हुन् भन्नु उचित हुँदैन तर टुप्पोबाट पलाएका बौद्धविद्वानहरूले राजनैतिक धर्मका आवरणमा बौद्ध र सनातनीविच फाटो निम्त्याउने काम गर्दैछन् | यो देख्न र सुन्न सक्ने भए बुद्ध पक्कै पनि रुन्थे |

धर्मनिरपेक्षताका नाममा आफ्ना पुर्खाको त्यागलाई विर्सेर विदेशी संस्कृति लड्नेहरुले बुद्धको नाम लिंदा पनि बुद्ध डाँको छोडेर रुन्छन् |

उनी जातको आधारमा, आरक्षणको आधारमा, धर्मनिरपेक्षताका आधारको नेपाल बनाउन लुम्विनीमा जन्मेका त हुँदैहोइनन् | अहिलेको नेपाल देखेर बुद्ध दुख्छन् | आखामा आँसु बोकेर आफ्नो नेपाल खोज्दछन् |

उनी असल बन्ने, असल गर्ने र शान्ति छर्ने विचार हुन् | सुद्धोदनका छोराको जयन्ति मनाउने धेरै छन् तर बुद्धको नजरले संसार पढ्ने थोरै छन् |

बुद्धपुर्णिमाको सही शुभकामना हुन्छ | बुद्धम् शरणम् ..

माया गर्ने आइमाई

विवाह भएको पचीस वितिसकेको थियो | हामी एकल परिवारमा बस्थौँ | एक दिन विहानै अचानक श्रीमतीले भनिन् "तिमी आज ती आइमाईसंग भेट्न जाऊ | तिमीलाई तिनले असाद्ध्यै माया गर्छिन् | हामी सबै मिलेर पनि तिनको मायाको छेउ पाउन सक्दैनौं | मेरो माया भन्दा धेरै महत्वपूर्ण छ तिनको माया, उनले तिम्रोलागि सर्वस्व दिएकी थिइन् |

हो, ती आइमाइले ले तिमीसंग धेरै समय मायामा विताएकी थिइन् | तिमीले पनि तिनको माया विर्सन सकिरहेका छैनौँ | तिमी ती आइमाईसंग भेट्न जानुपर्छ |"

मेरी श्रीमतीका बचनले ती स्त्रीप्रति मेरो प्रेम पुन: जागृत भयो | मैले आफ्नो जिन्दगीमा त्यत्तिको माया गर्ने अर्की आइमाई भेटेको थिइन | मैले ती आइमाईलाई बिर्सनु हुँदैन : आज अचानक श्रीमतीले नै भेट्न जाऊ भनेपछि मैले फोन गरें |

मेरी श्रीमतीले ढोकासम्म आएर मलाई हास्दै विदा गरिन् | म मेरी श्रीमतीप्रति कृतज्ञ थिएँ | विवाह गरेको पचीस वर्षपछि उनले ,मलाई आफ्नी सबैभन्दा मायालुसंग भेट्ने अनुमति सजिलोसँग दिएकी थिइन् |

केही मेरो आफ्नो कमजोरी थियो, केही मेरो ब्यबहारिक समस्या थियो, केही मेरो र श्रीमती कै "एकलपरिवारका रूपमा जिउने जिद्दी" थियो, जसले ती आइमाईसंग बिछोड पार्यौ |

साच्चिकै भन्नुपर्दा यो लामो अन्तरालमा मैले ती आइमाईसंग निर्धक्कसंग माया साट्न पाएकै थिइन | मैले हरेक दिन तिनलाई मिस गरिरहेको हुन्थें |

म उनको घर पुग्दा उनी ढोकामा उभिएर मेरो बाटो हेरिरहेकी थिइन् | मलाई देख्नेबित्तिकै उनको चेहेरामा मीठो, असाध्यै मीठो माया चम्कियो | मलाई देख्दा त्यसरी खुसी हुने मायालु आइमाइ तिनै एक्ली थिइन् | यद्यपि समयको मारले उनको शरीर धेरै बदलिएको थियो |

मैले ती आइमाईलाई पचीस वर्ष अधि चटक्कै छोडेको थिएँ | मैले आफ्नो स्वार्थका लागि उनलाई त्यागेको थिएँ | उनी सामु पुग्दा मन लाजमर्दो भैरहेको थियो | तर तिनको मायामा कुनै फरक थिएन | मानौं, उनी पच्चीस वर्ष अघिकै हुन् |

म ढोकामा पुग्दासाथ ती आइमाईले मेरो हात समातिन् | मेरो टाउको, गालामा चुम्बन गरिन् | मैलेे धेरैलामो समयसम्म एस्तो निष्कलंक प्रेमको अनुभव गर्न पाएको थिइन | म तिनको त्यो प्रेम पाएर कृतार्थ भएको थिएं |

त्यो दिन हामी दुबैले संगै बनाएर भोजन गर्यौं | पुरानो प्रेमको कुरा गर्यौ | विछोडको वेदना साटासाट गर्यौं | उनले मेरो छातीमा आफ्नो शिर राखेर धेरै कुरा गरिन् | बालापनको कुरा गरिन् | जवानीको कुरा गरिन् | मैले पनि उनको काखमा आफ्नो शिर राख्न पाउँदा असाध्यै खुसी भएको थिएँ | हामी दुवैले आफुलाई रोक्न सकेनौं, खुलेर रोयौं पनि |

त्यो दिन उनले आफ्नो ढोकामा उभिएर मलाई विदा गरिन् | उनको आँखामा अनन्त प्रेम भरिएको थियो | मलाई पनि उनीसंग भेटेर अनन्त सन्तोष मिलेको थियो |

मेरो लागि ती आइमाईको प्रेम सधैं आनन्ददायक हुन्थ्यो | छुट्ने बेलामा पुन: मिलनको इच्छा गर्थें | पचीसवर्षको बिछोडको पश्चातापले मन दुख्थ्यो |

त्यो दिन घर फर्कदा श्रीमतीले कुनै गुनासो गरिनन्, उल्टै हामी बीचको प्रेमालाप, प्रेमप्रसंग सुनेर दंग परिन् | अत्यमा, उनले भनिन् "गल्ती हामी दुबैले गरेका रहेछौं | हामीले ती आइमाईको प्रेम बुझ्न सकेनौं |, तिमीले आज भेटेर आयौं, मलाई अत्यन्त सुख तथा सन्तोष मिलेको छ |

त्यसपछि, ती आइमाईसंग भेट्न म धेरै पटक गएँ | उनी आफ्नो घरमा एक्लै बस्थिन् | उनको शरीर जीर्ण भैसकेको थियो, त्यैपनि मलाई देख्दा उनीमा अनन्त शक्तिको संचार हुन्थ्यो | धेरैजसो समय मेरो आगमनको प्रतिक्षा गर्दै ढोकामा कुरिरहेकी हुन्थिन् |

धेरै पटक मेरी श्रीमती पनि उनीसंग भेट्न गइन् | उनले मेरी श्रीमतीलाई पनि उस्तै माया गरिन् | उनले मैले माया मारेकोमा कहिल्यै पनि गुनासो गरिनन् | पुरानो कुरा कोट्याउने प्रयत्न गरिनन् |

उनी मायाकी खानी थिइन् | उनलाई देखेपछि मेरो मन प्रसन्न हुन्थ्यो,आत्मा तृप्त हुन्थ्यो तर २५ वर्षसम्म टाढा भएकोमा पश्चाताप पनि हुन्थ्यो |

कारणवस, केही महिना मैले ती आइमाईलाई चाहेर पनि भेट्न जान सकिन | म लामो प्रवासमा थिएँ | मनमा भेट्ने इच्छा हुँदाहुँदै पनि म अलग रहन बाध्य थिएँ |

घर फर्केकै दिन एउटा मान्छेले चिठी लिएर आयो | मैले तुरुन्त त्यो चिठी खोलेर पढें | त्यसमा यसरी लेखिएको थियो :

"तिमीले मेरो अन्तिम समयमा मलाई माया गर्यौं | तिमी मसंग भेट्न आयौ | तिमीप्रति मेरो कुनै गुनासो छैन | मलाई थाहा छ, तिमी आफ्नो गृहस्थीमा व्यस्त भएकोले मसंग वारम्वार भेट्न सकेनौं |

तिम्री श्रीमती असाध्यै मायालु छन् | उनको हरेक दिन ध्यान राख्नु, मलाई झैं माया गर्नु | मैले मेरो घर तिम्री श्रीमतीको नाममा लेखिदिएकी छु | आफ्नी श्रीमतीलाई सधैं माया गर्नु, यही नै मप्रतिको साँचो प्रेम हुनेछ | मेरो लागि कुनै पश्चाताप नगर्नु | तिम्रो सधैं भलो होस् |

तिमीलाई असाध्यै माया गर्ने तिम्रै : आमा |